De zoon van een gazzen

IX

Deze laatste, ietwat ondoorzichtige opmerking brengt ons naar het vage terrein der talloze legenden, die al vroeg opdoken, verder werden verteld en groeiden. En die van tijd tot tijd ook bepaalde figuren in opspraak brachten. Hun troebele ‘bron’ vormen de zogeheten laatste woorden van de dichter.

Het staat niet vast hoeveel minuten de getroffen De Haan nog heeft geleefd. Dit moet zeer kort zijn geweest. Er wordt gesproken van ‘enige minuten’. Een deel daarvan was hij bovendien buiten bewustzijn. Hij zou gezegd hebben... Hier beginnen verhalen, waarvan één het hardnekkigst schijnt: een vrouw zou hem hebben vermoord; opvallend facet van het einde van deze man.

Aan de tweede druk van zijn roman De Vriendt kehrt heim (1956) meende Ar-nold Zweig te moeten toevoegen:

‘Hinzufügen darf ich hier noch, dass Israël de Haan in Wirklichkeit von einer Frau getötet wurde, gleich der Attentaterin auf Lenin und das der gleichen politischen Sekte. Solange das britische Mandat Palastina verwal-tete, gab es für Morde keinerlei Verjahrung. Falls sie noch lebt, geniesst sie jetzt die Hochachtung, die ihr damals insgeheim entgegengebracht wurde.’ Apocrief, ook deze mededeling. Niet helder en (‘falls sie noch lebt’) bewust geladen van vage suggesties. Tenslotte: niet betrouwbaarder dan de talloze fantastische en fantasieloze ingezonden stukken, die van tijd tot tijd in de Israëlische kranten schemeren en ons worden toegezonden. Met historie heeft dit niets uitstaande. Waarschijnlijk ontleent dit verhaal zijn ontstaan aan een ander, dat vertelt, dat Jacob Israël zou hebben gezegd: ‘Een man in witte kleren heeft op mij geschoten..

Doordat Mania Schochat in hechtenis werd genomen, combineerde men ‘witte kleren’ al spoedig met deze vrouw. En van die ene vrouw kwam een tweede! En zo borduurde en borduurt men verder. Te meer en te eerder omdat het geval-De Haan in ultra-orthodoxe kringen der Netoeré Karta nog niets van zijn actualiteit heeft ingeboet. Het blijft zeer wel mogelijk, dat bepaalde anderen (en waarom ook niet vrouwen) in de voorbereiding én bij de uitvoering (wachtposten, vervoer van de daders) diensten hebben verleend. Maar daarover is in dit stadium althans niets met enige zekerheid te poneren.

De gehele waarheid hier zal misschien nooit worden geopenbaard. Onze omlijsting van het geheel moge intussen als historisch verantwoord aan dit boek worden toegevoegd.

39i