De zoon van een gazzen

zeker een Talmid Chagam, een geleerde. Niet te vergelijken evenwel met de hier genoemde Diskin, die door sommigen wordt beschouwd als een ‘van de groten van het geslacht’, ‘migedole hador’. Deze behoorde tot de fanatici par excellence. Sonnenfeld stond als Jood wel sympathiek tegenover De Haan, in zijn gedachtengang een jekke (West-Jood), die baltesjoe-we was geworden. Een man overigens, die het wezen van R. Chalm evenmin doorgrondde als deze het zijne.

Bij pag. 253

Verrader. Toen Dr. M. E. Bolle als student aan een orthodox leraren-semi-narium te Jeruzalem bij de literatuurles een opstel wilde schrijven over Jacob Israël de Haan, werd hem dit door zijn leraar Mordechaj ben Jechez-kiel verboden onder de toevoeging: ‘De Haan haja boged’=De Haan was een verrader. Eigenaardig is het, dat De Haan omstreeks 1920 blijkbaar ook het directeurschap van een leraren-Seminarium schijnt te hebben geambieerd, zoals blijkt uit een ingezonden mededeling van A. W. Brod in Ha’arets 28-2-1960.

Bijpag. 258

De Kroniek der Nederlandsche Letteren van Carel Scharten (1916) riep van Joodse zijde felle reacties tevoorschijn. Vgl. ook M. H. van Campen, Over Literatuur (Tweede Bundel), Leiden z.j. (Een antisemitische criticus? pag. 92 v.v.).

Van Campens bundel begint met een uitvoerig essay Oude en Nieuwe Joodsche dichtkunst, ‘Naar aanleiding van en over Jacob Israël de Haan’s Het Joodsche Lied’.

Van Campen sprak ons in 1941/42 over de indruk, die dit critische opstel op De Haan blijkbaar had gemaakt. Toen het verschenen was, wilde deze zich terstond de daaropvolgende sjabbat naar de essayist begeven, die in de Watergraafsmeer woonde. Omdat de wandeling van de Frans van Mierisstraat naar ‘de Meer’ de orthodoxe Jacob Israël in conflict zou brengen met de Sjabbatgrens (‘Techoem’), logeerde hij ‘over sjabbes’ bij de familie Jonas Davids, die in de buurt van de Van Campens woonde.

In de Kwatrijnen is de fijnzinnige Michel van Campen (in de oorlog omgekomen) vereeuwigd als ‘een rechter, streng maar goed. / Van dwaze boeken en van dwaze schrijvers.’

Bij pag. 263

In Westerbork mocht ik (juni 1943 - barak 67) Jacob Israëls Jeruzalemse rechtscolleges inzien. Een zoon van zijn (in 1940 reeds lang overleden) broeder

376