De zoon van een gazzen

Hierbij een aantekening over zijn relatie tot Chassidisme, dat hij in Palestina en in Europa had ontmoet en dat hem te Jeruzalem blijkbaar ook en vooral zinnelijk boeide (Chassidische dansen, Vrome Dans in de Kwatrijnen). Hoezeer hij nochtans het wezen van een ‘Soede’ (maaltijd) aanvoelt. ‘Chassidisch Feestmaal

Zeg niet: Uw Maal ontwijdt Gods Heiige Stede.

Neen: Gods Heiligheid wijdt ons vrome Maal.

In Brood en Wijn proeven wij hemelvrede.

Gesprek en gebed één van Taal.’

Zijn extase beproeft hij bij de Klaagmuur

‘Op den gewijden grond tegen de Muur,

Lig ik van alles ontdaan, uur en uur.

Het Lijf verdwijnt sidderend in ’t Heelal.

Dit is het Uur, dat God mij spreken zal.’

Hoe dicht in Europa Martin Buber langs hem scheerde, blijkt uit diens principieel schrijven ‘over de mogelijkheid van bewuste, individueele, actieve significa’ aan de Raad van Bewindvoerders van het Internationaal instituut voor Wijsbegeerte te Amsterdam, geciteerd in Rechtskundige Significa, pag. 85 (‘Das Werden des Wortes ist ein Mysterium, das sich in der ent-brannten, aufgetanen Seele des weltdichtenden, weltentdeckenden Men-schen vollzieht’). Van enig intern-Joods contact Buber-De Haan is ons echter niets gebleken.

Dat hij om God te benaderen in zijn kwatrijnen bidt en vloekt was voor deze dichter uiteraard hetzelfde. Werd ‘vloeken’ en ‘zegenen’ in het Hebreeuws niet door hetzelfde werkwoord weergegeven! ‘Want langs de wegen der gebeden gaat mijn ziel Gods eeuwigheid binnen’ - aldus formuleert hij ergens zijn zekerheid op dit punt.

Op geheel originele wijze leest hij in de simpele zevenstuiverstefille, waar op bladzijde 32 wordt vermeld: ‘Op den 9den Ab wordt het vers Jesaja 59:21 niet gezegd.’ De significus constateert in Rechtskundige Significa, pag. 17/18:

‘Ook de stilte is een machtig symbool. Er is een machtelooze geslagen stilte. Maar ook een machtig zwijgen, Eén voorbeeld: iederen ochtend wordt in de Joodsche ochtendgebeden een bepaald gebed gezegd. Op den treurdag van den negenden Ab wordt uit dit gebed de tweede zin weggelaten. Die weglating staat in de gebedenboeken aangegeven. Iederen ochtend zien wij dat. Ieder zal wel eens gevraagd hebben naar de reden van die weglating. Wanneer die zin niet wordt gezegd, wordt hij juist diep dóórvoeld. Dat is: kinetisch verzwegen, potentieel machtig uitgesproken.’

Dat Joodse woordmystiek hem beheerst en dat hij op dit punt gaarne

373