De zoon van een gazzen

JEUGD

Het archief van de Haarlemse Kweekschool bevat uitsluitend de officiële gegevens betreffende leraren en de rapporten van leerlingen. Teneinde hier te documenteren heb ik nagezocht wie van zijn medeleerlingen nog in leven waren. Hoogst opmerkelijk was het, dat ik bij dit onderzoek nog een van zijn leraren mocht ontdekken en wel deinmiddelsin i966op 104-jarige leeftijd overleden Heer A. C. L. Beekman, toen ik hem interviewde een 98-jarige.

Tot de critisch geanalyseerde gegevens behoren vervolgens beschouwingen van M. J. F. Robijns en brieven van H. Woudt, klasgenoten van Jacob Israël.

De Heer A. van Meerten, directeur van de Rijkskweekschool te Haarlem, verschafte de rapporten.

Over zijn blinde hospes publiceerde Jacob Israël in Elseviers Geïllustreerd Maandschrift, 1908, pag. 132, een van zijn Fijne Fragmenten (Een blinde man). ‘Het was een oude man, tegenwoordig is hij dood, dichtebij wien ik gedurende jaren van mijne ontwikkeling heb geleefd, waardoor zijn storeloos, lijdzaam blindzijn een rust en eene kalmte voor mij werd. Hij was op eene zeldzaamfraaie wijze blind...’

Bij pag. 46

Dat Jacob Israël en zijn zuster veel hinder hebben gehad van de locale risjes, het zogeheten maatschappelijk antisemitisme, blijkt evident uit talloze plaatsen in het oeuvre van Carry van Bruggen. Treffende voorbeelden vormen fragmenten uit haar eersteling In de schaduw. Uitdrijving kan op dit terrein gelden als een klassiek specimen. Maar ook Revolutie laat ons niet in twijfel.

‘Van antisemitisme wisten we niets, noch met ons verstand noch met ons gevoel’, aldus Cor Bruijn in zijn vrijmoedige Zaanse jeugdherinneringen Wijd was mijn land, Nijkerk z.j. (pag. 82/83). Carry wist en voelde beter! ‘Jode bin heil andere menschen... ’k zal niet zegge, dat ’t heelegaar geen mensche benne... maar... ’

Sociaal-economisch is Uitdrijving bepaald beklemmend. Psychologisch is daar ook de passieve sfeer van de mediene in het hart getroffen. ‘Een Jood vocht niet, mocht geen opspraak geven. Een Jood leed en verdroeg in stilte...’

350