De zoon van een gazzen

door de formuleringen van een van zijn brieven aan Simon Tal. Op 30 maart 1919 schrijft Jacob Israël hem:

‘Dag, gezegende vriend, groet alle vrienden hartelijk van mij. Och, wat zou ik graag Sabbathmiddag eens Mincha zeggen in de Groote Sjoel. En wat zoudt gij gaarne ooren bij de Klaagmuur!’

Het kwatrijn luidt:

ONRUST

Onrust: wat zoude ik graag mijn gebed zeggen Te Amsterdam in de Groote Synagoge.

En gij; hoe gaarne zoudt ge uw hoofd neerleggen Tegen den Klaagmuur in gebed gebogen.

Het is alsof hij de spanningen van zijn leven wil concentreren tussen vier magische korte regels, die ergens doen denken aan de abstracte 4 ellen van de wet, waarbinnen zijn Joodse leven zich zinnelijk-waarneembaar had teruggetrokken.

Tucht zou aldus de intuïtie insnoeren van een dichter, die vroeger wel was gekritiseerd om de onregelmatige bouw van zijn verzen.

Carel Scharten had daarop gewezen in zijn door De Haan vaker geciteerde opstel over ‘De Joden in de Litteratuur’, dat in het Handelsblad van 21 april 1916 naar aanleiding van Het Joodsche Lied I werd gepubliceerd en later werd gebundeld in de Kroniek der Nederlandsche Letteren 1916. Hij schrijft:

Deze verzen zijn zeer goed. Een ongewoon rijke taal spilt zich in een evenzeer ongewoon, doch door nerveuze natuurlijkheid bekorend rhythme. Een enkele maal stooten wij op woorden, die wij niet kennen, als ‘zeger’ voor ‘overwinnaar’, of als ‘een gebraakt geraamte’, waarvan de zin mij ontgaat. Over rhythmische stoornissen, die zelfs in deze eigenzinnige versstructuur niet toelaatbaar zijn, is het hier niet de plaats verder uitte weiden. Overigens wordt deze poëzie gekenmerkt door een gebrek aan maathouden, dat vooreerst eene eentonigheid van al te veelvuldig herhalen, maar ook telkens en telkens iets overdrevens of sentimenteels meebrengt.

De Jood M. H. van Campen had zich in zijn uitvoerig essay Oude en Nieuwe Joodsche Dichtkunst intussen nog scherper uitgelaten:

Zielsmuziek, dat hooger-melodieuse? Ja, soms in zijn allerbeste oogenblik-ken, maar ach, maar ach, hoeveel verzen zijn er ook niet van een verbrok-

258