De zoon van een gazzen

Maar ik ben toch blij, dat je hem geschreven hebt. Ik had nooit uit Holland moeten weggaan. Ik had moeten blijven bij Hans en bij jou en bij alle vrienden en kennissen. Maar ik kan nu niet terugkomen omdat dat het Zionisme in Holland te veel afbreuk zou doen. Het is hier alles nog woest en ledig. Geregeerd door materialistische beroepszionisten. Het wordt later beter. En er is hier ook veel moois. Je zult in de kwatrijnen wel lezen, wat ik worstel. Ik heb juist gisteren een aantal gezonden. Vreemd, dat ik plotseling de eerste: het Wijnglas, schreef in den trein tusschen Havre en Parijs. En daarna stroomen zij vanaf Rome geregeld en klaar.

Lieve Hemel: je noemt mijn leven hier vrij en rijk! Mijn rijkdom zijn mijn gedichten, de kwatrijnen. Alles is hier duur en alle kooplui zijn hier afzetters. Gek: maar ik denk tegenwoordig juist voortdurend aan Holland. Ik heb prachtige droomen van kinderen, waarmee ik op school ben geweest en die ik daarna nooit heb wedergezien. Denk maar: zoo zou ’t jou ook gaan. Tusschen het brandende verlangen en het wroegende gemis, is het genot zoo kort. Nu gevoel ik hoe ver ik weg ben. Zeker zullen we elkander, met Gods hulp, wederzien.

Men spreekt van een Zionistencongres in Europa, misschien in Den Haag het volgend jaar, als de wereld geen dolhuis meer is.

Als je dezen brief krijgt is ’t zomer in Holland. Dan is de melancholie heen en weet je niet, waar hij gebleven is.

Ik mis Hollandsche boeken. Maar ik ben blij, dat ik veel van jou uit mijn hoofd heb geleerd. Uren lang loop ik in mijn kamertje heen en weer en dan komen al de goede dingen, die je voor mij gedaan hebt in mijn hart en in mijn gedachten. Veel, veel liefs aan allen, met een vriendschap en een vertrouwen, waarvoor ik gene woorden weet,

Joop

Wil je alle brieven, die je van mij hebt, vernietigen!

De evolutie van Jacob Israëls laatste vijf jaren wordt bepaald door dit allereerste contact met Jeruzalem. Scherper dan iemand anders het zou kunnen, heeft hij dit in die ene zin aan Van Eeden geformuleerd: ‘Emotioneel gesproken is Jeruzalem nu veel verder van Holland dan vroeger... ’ Betekende dit iets anders dan dat het overbruggen van de werkelijke afstand tussen zijn poëtische ik en de stad van zijn dromen had geleid tot een niet te helen breuk tussen zijn gespleten persoonlijkheid en een Palestijnse realiteit, die iedere dichterlijke fantasie terstond vernietigde! En moest - historisch geanalyseerd - deze consequentie niet het onvermijdelijke gevolg zijn van zijn unieke groei als Ba’al Tesjoewa, wiens geheel aparte Joodse per-

237