De zoon van een gazzen

hoe heftig hij lichamelijk de facto bewoog, naar het oude gebed van Sjab-bath-ochtend, waarvan hij de vertaling kende door Opperrabbijn L. Wage-naar:

Daarom, de ledematen, die Gij in ons verdeeld en de geest en adem, dien Gij in onzen neus geblazen, en de tong, die Gij in onzen mond geplaatst hebt, zij allen belijden, loven, prijzen, roemen, verheffen, verklaren ontzaggelijk, heiligen en huldigen Uwen naam, onze Koning! Want alle mond huldigt U, alle tong zweert voor U, alle knie buigt voor U, al wat overeind staat, werpt zich voor U aanbiddend neder, alle harten vreezen U en alle ingewanden en nieren heffen voor Uwen naam liederen aan; naar het woord, dat geschreven is: ‘al mijne beenderen zeggen: Eeuwige, wie is als Gij...’

Als de diep ontroerde man dan werd gestoord door profaan geklets, barstte hij driftig los tegen dood-simpele zielen, die hem belachelijk vonden en hem maanden het wat kalmer aan te doen. ‘Ben jij niet met een sjiktse getrouwd...Wilde tonelen speelden zich om hem af, ook hier.

Zijn gemengd huwelijk begon hem toch al te irriteren en deed hem (bij zijn psychische en fysieke structuur niet ongewoon) Johanna zo verdringen, dat hij zich op de duur de facto niet meer getrouwd achtte, te minder omdat hij haar jure Mosaico niet had gehuwd. Zo verkrampt was dit alles in zijn dichterlijke geest uitgedacht, dat hij later met Victor van Vriesland geen contact meer wenste... omdat deze getrouwd was met een niet-Jood-se vrouw!

Maar aan scheiden dacht hij niet, nooit! Hans was hem trouw gebleven in de dagen van Pijpelijntjes, hij zou haar zelfs niet verlaten in de straten van Jeruzalem. Ook al bleef hij tot in zijn allerlaatste dagen spelen met de gedachte.

Zijn positie als Zionist, maar vooral onder de wetsgetrouwe Mizrachisten was juist door deze situatie niet eenvoudig. En alleen tot de laatsten voelde hij zich aangetrokken. Zij streefden naar de volheid van een Jodendom, dat hij thans het zijne achtte. Zij hielden zich aan de wet van Mozes, propageerden een terugkeer naar het Heilige Land en spraken Hebreeuws. Simon Tal en Jo Davids, beiden pioniers van het modern Hebreeuws, zochten contact met hem, dat begon op een Sjabbat, en wel op de eerste, dat hij geen enkele les meer gaf. Hij rekende de jongens nauwkeurig voor, welk bedrag hem dit wekelijks kostte! De bezoeken werden tot eind 1918 vaak herhaald. Dan zaten zij gezamelijk in de studeerkamer, waar twee He-

204