De zoon van een gazzen

Het is eene dwaling te spreken van aangeboren handelsgeest der Joden. Ik heb als wetenschappelijk werker die dwaling bestreden in beschouwingen over crimineele statistiek der Joden in het Tijdschrift voor Strafrecht van 1910. En niet minder als Dichter van het Joodsche Lied in het gedicht ‘Na den Paschen’.

Want wij leden eeuwen de pijn, die ’t hijgend hart verhongert,

Naar oogsten van ons eigen veld,

Onze verbitterde mond snakt naar vrucht van beemd en bongerd Bevrijd van vreemd geweld.

Ons hart trok nooit naar sluwe tochten van winst, onze wandel,

Lag voor de blik van ieder bloot,

Tot elk volk ons verdreef en ons niet anders liet dan handel Om een bitter brok brood.

Wij werden handelaars, verwijt het ons, als na zooveel jaren Van ban gij beter draagt dan wij.

Verwijt het ons, wreede drijvers, vergeet hoe wij toen waren Landmannen, sterk en vrij.

Maar in 1910 was dit alles nog nauw ontloken theorie. Hij wist het nog niet allemaal; hij gevoelde het eerder. En aan de praktijk van het nationale Zionisme, dat nog geheel utopistisch was, dacht hij zeker wel allerminst. Wel moet hem al-redenerende de evolutie van zijn eigen Joodse bewustwording hebben getroffen. Had hij vroeger in Zaandam daar ooit weet van gehad! Rabbijn de Vries had hem een paar maal over nationaal Jodendom gesproken in de allereerste Haarlemse tijd; hij had hem uitgelachen. De dagen waren gekomen van Anarchisme en Marxisme; de spanningen van 1903, waarvan hij de ernst in 1911 nóg niet ontkende. Toen: Pypelijntjes en zijn breuk met de S.D.A.P. Door zijn rechtenstudie had hij het begeerde inzicht verkregen in wat hij nu wel had gedaan. Mogen doen! Niet mogen doen!! Hij ging door Lombroso heen, Lacassagne (‘Les sociétés ont les cri-minels qu’elles méritent’), Jelgersma (De geboren misdadiger) en Aletrino (Handleiding bij de studie der crimineele anthropologie). Had hij iets verkeerds gedaan, was hij een misdadiger geweest toen hij Pijpelyntjes had geschreven en later Pathologieën? Of moesten zijn ‘bepaalde sentimenten’ gelijkwaardig worden geacht met ‘bepaalde verwante sentimenten’, het standpunt waarvoor Dr. Magnus Hirschfeld in de bres sprong in Duitsland, en in Nederland... Dr.

187