De zoon van een gazzen

lommen was binnengevlogen. Een man, die 45 dichtbedrukte pagina’s over criminele problemen met een regel uit Faust begon: ‘Ich sehe, dasz wir nichts wissen können’ - direct gevolgd door de besliste volzin: ‘Leven is niet ageren maar reageren’, en die een bladzijde later neerschreef: ‘Eenvoud is het kenmerk van het onware.’ Maar zijn aanpak overtuigde ook hier. Want het Bollandistische jargon van die dagen - met zijn aforismen en paradoxen - hanteerde hij geheel oorspronkelijk!

Zijn sociologische analyse van het verband tussen beroep en misdaad resulteerde in klare bladzijden over de status der Joden in historie en heden:

Wij zouden de criminaliteit der Joden, evenals Mr. De Roos doet, deels willen verklaren uit hunne beroepskeus. Inderdaad: het verband tussen beroep en misdaad ligt voor de hand. Er zijn delicten, die buiten bepaalde beroepen en bedrijven niet kunnen worden gepleegd. Andere, waartoe een bepaald beroep of bedrijf meer aanleiding geeft. Maar natuurlijk zijn er talrijke misdaden, die met beroep en bedrijf niets te maken hebben. Daarom kan ook niet de geheele bijzondere criminaliteit der Joden uit hunne beroepskeuze worden verklaard, een gedeelte echter wel. Het spreekt vanzelf, dat de criminaliteit der Joden een geheel andere zou zijn, wanneer zij bedaarde landbouwers waren in plaats van scherpe handelaars. Hunne beroepskeus is tamelijk eenzijdig op den kleinhandel, dikwijls stratenhandel gericht. En dus zien wij b.v. in Amsterdam van negentien personen, die in het vorige jaar terecht stonden wegens het ten verkoop voorradig hebben van ondeugdelijke waren, er niet minder dan tien, die typisch Joodsche voor- en achternamen dragen en in beslist Joodsche wijken wonen.

Een deel van de Joodsche kooplieden, grooter dan de niet-Joodsche, handelt in zoogenaamde ongeregelde goederen en dat is een handel, die meer dan eenige andere tot heling verlokt. Terwijl menig heler in geval van verscherpten nood zich door een valschen eed te redden zoekt.

Doch het zal duidelijk zijn, dat hier geen kwestie wordt opgelost, maar wel verplaatst. Trouwens: oplossen is voortdurend verplaatsen tot de grenzen van ons weten. Want de vraag is nu toch: die hoogere ontwikkeling en die eenzijdige beroepskeuze, berusten die aantoonbaar op ras-eigenschappen \ Zij, die de Joden normaal gezind zijn, spreken van ingeboren koopmansgeest. Zij, die hen minder goed gezind zijn, spreken niet zonder eenige depreciatie, van eenen ingekankerden schacher-aard. Dr. Arthur Ruppin voert den handelsgeest der Joden terug op raskwaliteiten en wijst als argument op de aanwezigheid van dienzelfden handelsgeest bij volkeren, aan

185