De zoon van een gazzen

Zo begon het feuilleton, dat wij dikwijls citeerden, en dat als een bewust geprojecteerde autobiografie kan worden beschouwd. Geschreven op de valreep en dan terstond geheven naar het visionaire dichterschap.

Het was immers de dichter van het Joodsche Lied, die zich opmaakte tot Alija naar het Joodse land. Het mislukte professoraat kwam nóg niet ter sprake. Aan het einde pas: ‘Voordeel of waardigheid heeft de wetenschap mij nooit gegeven..Maar nu ook de teleurstelling geheven naar de Joodsnationale ethiek: ‘Ik heb mij streng gehouden aan het Voorschrift der Joodsche wetgeleerden. En van mijn wetenschap geen kroon gemaakt (om te pronken) en geen bijl (om mede te verdienen).’ Zo geformuleerd ontbrak er niets meer aan het gave beeld van de dichter-ziener, die in ‘Beweging’ was gekomen toen zijn zieltogend Volk hem riep!

Want wij schrijven 1919 in de geschiedenis der ballingschap. De wereldoorlog was uitgeraasd en de dichters om Albert Verwey konden de balans opmaken. Voor het Joodse Volk werden rampen zichtbaar, die na de catastrofes van de laatste oorlog zijn verbleekt, maar die ook nu tot onze verbeelding spreken, zelfs na één oppervlakkige blik. De Zionist Alfred Polak schrijft ter inleiding van een catalogus, die werd samengesteld ‘van de tentoonstelling van Joodsche oorlogslitteratuur, gehouden te Amsterdam in de bibliotheek van het Portugeesch Israëlietisch Seminarium “Ets Haïm” Jonas Daniël Meijerplein 5 van Zondag 23 Nissan 5677 (15 April 1917) tot en met Vrijdag 28 Nissan 5677 (20 April 1917) ten bate van het inzamelingswerk voor de Joodsche oorlogsslachtoffers’:

Het Joodsche Volk telt naar schatting 12 millioen zielen, en van deze wonen er 2 millioen, 35 duizend in landen, die niet bij den oorlog betrokken zijn. De Joden der Vereenigde Staten van Noord-Amerika ten getale van 1 millioen, 8 maal honderdduizend zijn hierbij gerekend. Voor een deel wordt de strijd gestreden in streken, die men door hun dichte Joodsche bevolking ‘Joodsch gebied’ kan noemen, en in alle legers vechten Joden - zonen van één stam - tegen elkander. Diepe, wellicht onheelbare wonden zijn geslagen in de Joodsche Gemeenschap, niet alleen de ‘strijdende’ maar ook de ‘burgerlijke’ Joodsche bevolking is aan rampen ten prooi, ongekend zelfs in de lange lijdensgeschiedenis van het Joodsche Volk. Wanneer eenmaal de historie van dat leed en die ellende geschreven zal zijn, zal men het boek van zich werpen om niet onder de obsessie te blijven van de gedachte aan dit martelaarsgeslacht. Waarlijk het Joodsche Volk is wèl bij den oorlog betrokken, al wordt zijn naam niet bij de oorlogvoerenden genoemd.

170