De zoon van een gazzen

Die nooit verzaad van scheiden en ontmoeten De blijdste was van al zijn vrije makkers,

Wiens lust en lied het zwoegend leed verzoetten Van ruwe runners en geslagen rakkers.

Op ’t leven fel aan menig vriend verbonden,

Deelde hij met een vijand feller dood.

Is het geen zoen voor fouten en voor zonden Zoo fel en sterk te staan in volle nood!

Met kloppend hart volgde ik zijn vrije wegen.

Mijn hartslag is de maatslag van dit Lied.

Tot tucht getemd blijf ik innig genegen,

Die tucht verbrak en acht zijn zorgen niet.

Het beste deel! Vraag niet naar goed en beter.

Hij koos zijn deel, geniet uw erfdeel mee.

Eén Rechter richt den zoeker en den weter,

Eén Dood brengt den duider en dader vree.

Maar zijn dissertatie dan, dat summum van abstract redeneren? Wat blijkt het bij nader inzien anders dan - gelijk Het Nieuw Carthago - een product uit de nadagen van Pijpelijntjes en Pathologieên.

Tegenover Verwey spreekt hij zich duidelijk uit in een brief, die (22-11-1908) vertelt van zijn ontslag als reserve-onderwijzer, dit als gevolg van zijn homoseksuele romans. ‘Ik lees en herlees de brieven, die ik nog van u heb. En ik lees uwe eenzame volzinnen, waarin ik veel troost vind. Meer in het bijzonder die welke handelen over de hatende reactie der menschen tegen iedere wijze van zijn, die anders dan de hunne is. Ik vind dat mooie en belangrijke zinnen en ik hoop niet te verzuimen op hunne belangvolle schoonheid te wijzen in het academisch proefschrift, dat ik mij voorstel te maken.’

De associatie is volstrekt helder en het proefschrift bleef de hier bedoelde kenmerken dragen. Zeker, in de tekst stond het er allemaal niet zo expliciet als bij de aanval op Taverne in De Haans beschouwingen over criminele politiek. Maar het stónd er wel! De agressie van het juridische deel concentreerde zich op niemand anders dan Sam Aletrino, de ‘goede Sam’ van de opdracht uit de eerste druk van zijn gewraakt boek. Aletrino’s verward woordgebruik wordt in het kernpunt van het proefschrift diverse keren aan de kaak gesteld. Zo op pagina 180, waar het heet:

162