De zoon van een gazzen

En hoeveel vreugd deed u mijn klein geschenk Van zoete zomervruchten en geen dank Heeft ooit meer dan uw lach mijn hart verheugd.

Mijn lied stikt in mijn hart als ’k aan u denk,

Muren des daags en ’s nachts voor bed een plank,

Neergeslagen de vlucht van uwe jeugd.

Om dit alles ook boeide de biografische methode hem, die in deze criminele studie bijna altijd autobiografisch is en blijft. Sprekende over het Proefschrift van Mr. Dr. Muller: Biografisch-aetiologisch onderzoek over recidive bij misdrijven tegen den eigendom (Amsterdam 10 Juli 1908) zegt hij onomwonden:

Lees het Proefschrift van Mr. Dr. Muller: er is, spijt alles, iets dat aantrekt in het hevige bewegende leven van de Amsterdamsche straatjongens, die dief worden. Het is een leven gelijk wij het nu niet wenschen voor onze zonen. Maar toen wij jong waren hebben wij toen zoo een leven nooit begeerd voor ons zelve, moede wanneer wij waren van de duffe klopjacht achter onze domme schoollessen! Goed, goed, ik zal het u toegeven, dat het een slecht leven is. Ook ik weet, dat men heilig van onheilig scheidt. Maar gij zult mij toegeven, dat er iets heerlijks is in dit leven van vlotheid, van vrijheid. Later wordt de vlotte vrijheid wel bitter geboet binnen de strenge wanden van de enge cel. En zij doen maar kort kwaad. Want zij zijn jong gebroken. De straffen worden telkens langer. En de tusschenliggende tijden van vrijheid worden telkens korter.

Maar de meisjes-misdadigheid! Niets dat aantrekt. Herrie thuis en jakker-diensten. Kruimeltjes-diefstallen en ontwijding. Vijftien van de zes-en-dertig meisjes zijn ontwijd in het R.O.G. gekomen, op leeftijd altijd beneden achttien jaar. Ook de jongens van Mr. Muller zijn door harstochtelijke dagen en nachten heengegaan. Maar dat is alles opener. Minder martelend.

Hier, in het eigen ongelukkig leven, ligt tenslotte de beslissende schakel in het antwoord op de vraag naar het waarom van zijn studie in de rechten. Ondertussen leidde zijn succesvol doctoraal als vanzelf een andere maatschappelijke fase in voor de onderwijzer, die letterlijk had gehongerd aan de zelfkant van de maatschappij. Mr. Jacob Israël de Haan, befaamd om zijn analytisch verstand en zijn niet geringe didactische kwaliteiten, ontwikkelde zich spoedig tot een uitermate gezocht repetitor, die minder en nog minder begaafde jongens uit de gegoede middenstand door het candidaats

146