De zoon van een gazzen

Hij stond op die gedenkwaardige eerste februaridag wél naast hem en deelde met hoffelijke gebaren de dissertaties rond aan de talrijke hoogleraren, die - met een groot publiek - waren samengekomen in de Aula der Amsterdamse Gemeentelijke Universiteit, ’s middags om 4 uur. Versluys had ook het lijvige proefschrift gedrukt, dat ‘Jacob Israël de Haan, geboren te Smilde’, had rondgezonden aan vele vrienden in en buiten de Joodse kring. Mét opdracht. Daar was hij altijd groot in geweest:¹ Van den Dichter...’

Het moet voor de gazzenszoon een grote dag zijn geweest; ook al was Al-bert Verwey geen paranymf. Maar die was geen vertrouwde vriend geweest. Zoals Frederik van Eeden.

Zag De Haan dit goed? Had de dichter van De Kleine Johannes altijd naast hem gestaan, zoals vandaag op dit moment van aanzien en roem?

Bij zijn heengaan uit Holland schrijft hij:

Het is twintig jaar geleden sinds ik, een jongen angstig voor het dreigende leven, zijn steun en vriendschap zocht en vond. Moeilijk zijn vele van die twintig jaren geweest. Ik heb alles beleefd, wat een Joodsche jongen in dezen tijd aan dwaling en aan keer beleven kan. Maar deze vriendschap, deze vereering is ongeschonden gebleven en onbeschaduwd tot op dezen dag. Dat zijn de gaven des levens, die ons met het leven verzoenen. Daar ben ik dankbaar voor. En het is goed, het is rechtvaardig, dat ik dezen dank hier open uitspreek. Ik ken geenen dichter en geenen geleerde, voor wien Holland minder dankbaar is geweest dan voor dezen.

Verwey en Van Eeden zijn de vastheid geweest van mijn leven, de eerlijkheid en de trouw. Scheidend gedenk ik dat.

Maar de retrospectieve herinneringswoorden kunnen ons niet doen vergeten, dat er bittere momenten zijn geweest in dit langjarige contact. Ook Van Eeden blikte in de bewogen januaridagen van 1919 terug op de twee decennia, dat zij elkander kenden.:

In twintig vriendschapsjaren geen seconde Waarin je mij beleedigde of verwondde...

119