Van Israelieten tot Israeliers

Daartegenover staat de extreme orthodoxie, die haar levensbeschouwing nog steeds fundeert op de uitverkiezing (het Verbond) en op de theodicee, die de ballingschap (het Galoet) blijft beschouwen als straf voor het niet houden van Gods wet. Zij cultiveert het daaruit voortkomende leed als het onontkoombare complement dezer uitverkiezing. In deze idee der electie, onlosmakelijk met het Joodse vraagstuk verbonden, nadert de orthodoxie thans de nationale idee, die in haar uiterste consequentie echter Messiaans blijft, dat wil dus nu pregnant zeggen: wachten op de Masjieach ondanks de stichting van de Staat, die zij de facto natuurlijk niet kan cw/kennen, die zij de jure Mosaico daarentegen niet wil erkennen.

Gedurende de vorige eeuw had deze orthodoxie zich op eigen erf teruggetrokken (“Trennung”). Samson Raphaël Hirsch’ synthese van “Tou-ro” (de Leer) en “Derech Erets” (algemeen beschavingspatroon der buitenwereld) was gefundeerd op een wijsgerig — negentiende-eeuws -optimisme, dat zich wel kwalijk had kunnen handhaven in onze eeuw. De mensheid in Duitsland was door de “Derech Erets” niet op dat hoge plan gebracht, dat de Frankfurter Raw (evenals trouwens zijn tegenvoeter Abraham Geiger) in de tweede helft der vorige eeuw had verwacht. Maar Hirsch’ volgelingen — hoezeer ook velen van hen naar het Joodse land moesten en konden ontwijken - zouden zich na 1948 niet conformeren aan de nationale weg van de geringste weerstand. Dat paste immers noch in hun Messiaanse ideologie noch in de psychologie van hun religieuze afzondering.

Hier raken we de positie van de orthodoxie in het algemeen, die door Israël (ook in Israël) tot nadenken stemt. Want daarmee weet de nivellerende Staat zich inderdaad niet goed raad. Vooral geldt dat de alleruiterste groepering, die der anti-zionistische Mëa Sjëariem uit Jeruzalem, te midden waarvan Jacob Israël de Haan eens als politieke leider schitterde.

“Hun invloed gaat nu uit ver buiten de enge buurt aan de grens Israël - Jordanië. Het grote geboorte-overschot was oorzaak, dat Me’a Sje’ariem te klein bleek, zodat langzamerhand bijna het gehele noordelijke deel van de stad voornamelijk bewoond wordt door jonge gezinnen, die naar afkomst en geest de kinderen zijn van de oude jisjoev. Het zal voor de historicus niet eenvoudig zijn de oorzaken te vinden van het nieuwe élan van deze groep en van zijn groot succes bij de opvoeding. Deze kunnen niet uitsluitend verklaard worden door het extremisme, dat deze Joden kenmerkt, ofschoon extremisme vaak, opvoedkundig gezien, een probaat middel is.

Tegenover het paedagogische succes van Me’a Sjeariem staan vele mislukkingen van de religieus-zionistische groepen. In West-Europa heeft het systeem van “Thora ’im dereg erets” zeer goede resultaten opgeleverd, terwijl men juist in het Joodse land in dit opzicht op grote moeilijkheden

166