Van Israelieten tot Israeliers

beeldig gevaar. Touchant is het volgende — niet verzonnen - voorbeeld.

Een Jood in Amsterdam nam op Jom Kippoer (Grote Verzoendag) een snipperdag, omdat zijn collega’s hem drie jaar achter elkander op die dag hadden lastig gevallen met opmerkingen als: “Jij hoort vandaag niet hier, maar in de synagoge!’

De Joodse problematiek is een totaal gewijzigde fase ingegaan. Slechts een scherp onderkennen van deze aspecten kan de discussie over modern Jodendom weer op gang brengen en - restrospectief - de laatste anderhalve eeuw ontwikkeling in het juiste licht stellen.

Want om ons weer tot de Joodse groep te bepalen: brengt nu deze verwarde constellatie in geen enkel opzicht een positief resultaat?

Er ontstond inderdaad aan de uiterste grenzen van de groep een verheugende belangstelling voor het fenomeen Israël, die vóór 1948 onbekend was. Maar voor deze perifere diaspora-Joden leidt de oriëntatie op de Staat evenmin tot creatief -Joodse bezinning. Wat betekent trouwens een vage “nationale” band met deze staat voor een Jood, die hongert naar een positieve levenshouding?

Wij gaan hier niet in op details, doch wijzen op egti parallel met de al eerder genoemde beweging rondom de valse Messias Sabbetai Tsvi (1666). Toen een volstrekt onwerkelijke verlossing, waarnaar men met echte liefde hunkerde; nu een tastbaar nabije toekomst, die men niet heeft aanvaard en waarvan men een zekere, uiterlijke beïnvloeding ondergaat. Nog het meest trouwens van de zijde der Gojiem, die het hele volk der Joden onder de noemer Israël niet minder hebben gelijkgeschakeld dan Hitler deed. Zij het dan met de beste bedoelingen, van hun standpunt uit gezien. Van het onze beschouwd echter niet zonder fatale consequenties. Want zulk leeg Israëlisme, dat geen enkele waarborg biedt voor enig geestelijk zelfbehoud en dat over geen enkele normatieve inhoud beschikt, maakt de Jood naar buiten speelbal van een publieke opinie, die lacht met Max Tailleur (over grapjes, die niet Joods zijn), huilt met Meijer Sluyser (over een Jodenhoek, die in Sluysers jeugd al werd afgebroken) en soms het hoofd schudt over die flinke Maup Caransa.

Er zijn slechts twee groepen, die uit deze Jodendomscrisis voordeel hebben weten te puren; groepen, die van meet af aan zich van het zionisme hebben gedistantieerd: de liberale (Reform-)Joden en de uiterste orthodoxie. De liberalen kozen als steeds de weg van de geringste weerstand. Dat deze in de 19e eeuw leidde tot volstrekte assimilatie en in de 20e tot een oeverloos Israëlisme, is het bijna wiskundige bewijs zowel van het blijvende assimilatorische karakter van de beweging als ook van de gevaarlijke invloed van de factor Israël. De Reform bleef zichzelf in het niet-zichzelf zijn, maar dat vormt dan ook haar enige rechtlijnigheid.

165