Van Israelieten tot Israeliers

bepaling in deze in de weg staat. De natuurlijke solidariteit met dit Israël botst met iedere eigen visie op Jodendom.

De contouren van een vreemde synthese worden zichtbaar. Overheerst enerzijds het streven naar een - op de eigen, persoonlijke ballingschap gerichte - “ideologie”, anderzijds wordt het onpersoonlijke, officiële Jodendom (of wat daarvoor doorgaat) ondergeschikt gemaakt aan een al-Joodse stamppot, waarvan de signatuur is weer te geven als “een zijn in Israël zonder in Israël te zijn”. Een netelig dualisme, dat - niet onderkend — de ernstigste gevaren van ontbinding in zich bergt.

Het hier gesignaleerde Israëlisme confronteert ons naar buiten met een van de eigenaardigste facetten van het moderne Jodendom: het gesprek der Christenen met Israël.

De onevenredig grotere mogelijkheden daartoe zijn door de Staat geschapen. Fascineerde enerzijds het Messiaans karakter (dat de Christenen als zodanig primair stelden), anderzijds ondermijnde de ver doorgevoerde nationale secularisatie de natuurlijke afstand tussen Jood en Christen, waarop de bewuste Joden altijd prat gingen. In dit opzicht werkte de Staat — Joods gezien - frustrerend. Helder kan dit worden gedemonstreerd aan de positie van de gedoopte Jood. Was deze aanvankelijk een gedeclasseerde “mesjoemad”, thans is naar twee zijden zijn situatie verstevigd. De Messiaanse elementen (op Christus getransponeerd), die vroeger zijn verdacht-zijn accentueerden, zijn nu onder de noemer “Israël” Joods gelegaliseerd. Bovendien: hij kan naar Israël gaan, en hij doet dat soms. Wat zal de toekomst brengen voor de Zending onder Israël in het Joodse land, dat daarvan nu nog weinig gecharmeerd lijkt?

Het opheffen van het diaspora-isolement leidt in verder verwijderd verband zelfs tot het bepalend worden van Christelijke normen voor Joodse inhouden. Het zionisme, dat eens het Joodse isolement koesterde en uitbuitte, is een factor geworden in een theologische systematiek en dit schijnt ons (tragisch om het vast te stellen) nog niet eens zo zinloos als het huidige politieke zionisme zelf, welks instituten hoogstens inzet blijven van een interne, zogeheten “ideologische” machtsstrijd... omdat ze (die instituten) een lading dekken, die door de modenaam Israël in politieke, maatschappelijke en geestelijke waarde — bezien dan naar de zijde der buitenwereld — is gestegen!

En het Joodse vraagstuk dan? Is dat ook met het wegvallen van het isolement verdwenen? Beredeneren wij ook dit van de Nederlandse sector uit, dan kan gelden dat het antisemitisme nog steeds bestaat, hoezeer ook schuldgevoelens het aspect zo grondig hebben veranderd, dat analyses ons voor onverwachte situaties kunnen plaatsen.

163