Van Israelieten tot Israeliers

wonderlijke gedragingen der Duitsers. Een hardnekkige genealogische “epidemie” ontstond. Stambomen werden onderzocht en tot in vage en vroege stadia doorgefantaseerd. Wat door ons - op dit stuk - na de oorlog werd gezien, tart alles. Opmerkelijk is ook het antropologisch onderzoek, ingesteld naar de raskenmerken der Sefardiem. Nog getuigt het grote rapport van Dr. A. de Froe, Anthropologische Untersuchung der sogenann-ten portugiesischen Juden in den Niederlanden, van de liefde, waarmede een eerlijk wetenschapsman zich in dienst stelde van de “gerichte” wetenschap ten einde Joden te helpen.

Dat een en ander tenslotte niet baatte en ook de Sefardiem slachtoffer zouden worden van Hitlers wrede bestialiteit, hebben niet alle Portugezen ingezien. Reeds op 23 september van het jaar 1943 bereikte de Portugese autoriteiten een schrijven met de mededeling dat de Gemeente ontbonden was. Op woensdag 25 februari 1944 werd de lijst “gehaald” en werden allen naar Westerbork gedeporteerd, van waar ongeveer reeds een maand daarna de tocht begon, die via Theresienstadt in Auschwitz zou eindigen.

Maar wij zijn met ons verhaal op de feiten vooruitgelopen. In 1940 stond een onvoorbereide Joodse gemeenschap oog in oog met een vijand, die zo tactisch te werk ging, dat tot een verraderlijk laat tijdstip zeer veel Nederlandse Joden bleven geloven en propageren dat... hier misschien toch niet zou geschieden, wat inderdaad geschieden zou.

De bedoeling van dit overzicht kan niet zijn de lezer nu te tracteren op het zoveelste verslag van de gruwelen tussen 1940 en 1945. Te minder, daar vanwege het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie Professor Presser ons hierover uitvoerig zal documenteren. Ons gaat het om een historische lijn, waarin de interne hoofdzaken principieel tot hun recht komen. De gebeurtenissen binnen de Joodse groep vormen een organisch verlengstuk van de geschiedenis der Joden in Nederland, zoals die zich sedert het eind der 18e eeuw had ontwikkeld. Terwijl de grote massa der indifferenten zeer ongaarne met hun Jood-zijn werd geoccupeerd en beheerst bleef door het geloof, dat “het” hier niet kon gebeuren, ontstonden in de Amsterdamse Jodenhoek de relletjes, die niet slechts het Joodse probleem op straat brachten, maar tevens de directe aanleiding bleken tot het ontstaan van “De Joodse Raad” voor Amsterdam. De overstelpende hoeveelheid details, waaruit het voorbeeldige werk van B. A. Sijes over de Februari-staking is opgebouwd, resulteert naar onze mening — voor de Joodse historie — in de volgende gegevens:

a de relletjes vonden plaats in de Jodenhoek', b er was daar sprake van Joods verzet;

c beide elementen waren door de Duitsers geprovoceerde aanleidingen tot d het instellen van een “Judenrat”.

142