Van Israelieten tot Israeliers

instantie onder leiding van Dr. Callmeyer. Zonder resultaat is deze actie niet gebleven. De aan de hand van de besprekingen met Dr. Callmeyer gedane bewering, einde juni 1942, dat de Portugezen met 3 of 4 Portugese grootouders van de tewerkstelling in Duitsland vrijgesteld zouden zijn, was wat te voorbarig, hoewel erkend moet worden dat deze toch voor een aantal personen van groot voordeel is geweest. Het is van belang hierbij op te merken, dat de eindbeslissing in deze zaak tenslotte lag bij de Zentral-stelle für jüdische Auswanderung, die niet altijd dezelfde opvatting huldigde.

Bij de uitreiking van de “Sperr’-stempels, eind september 1942, kregen de door Dr. Callmeyer in behandeling genomen requesten betreffende de Portugese afstamming ook het 30.000-stempel. Na vele conferenties gelukte het uitsluitend voor personen met 4 Portugese grootouders en gehuwd met een Portugese vrouw eenzelfde bevoorrechting te krijgen als de ge-stempelden.

De als van Portugese afstamming erkende personen werden tenslotte op een lijst geplaatst, die onder de titel Liste der Personen portugiesischer Ab-stammung ohne ost-jüdische Beimischung oder Versippung zweite Passung in het begin van dit jaar (1943) bij de daarvoor in aanmerking komende Duitse instantie is gedeponeerd. Daar door dit resultaat slechts een heel gering deel van de gemeenschap beschermd werd, hield men niet op te betogen dat alle individuen eenzelfde recht op bescherming hadden.

Wat daarvan de oorzaak moge zijn en wie daartoe de stoot gegeven heeft, zal later uitgemaakt moeten worden, maar einde april van dit jaar ontving het Bestuur der Portugese Gemeente het bericht, dat de Portugese Regering via haar Gezantschap te Berlijn en Consulaat te Brussel haar nog in Nederland verblijf houdende consulaire ambtenaren opdracht had gegeven, gegevens te verzamelen van in Nederland gevestigde Joden van Portugese afkomst, die de wens te kennen hadden gegeven naar Portugal te emigreren. De betrokken functionarissen hebben de verschillende Duitse instanties van hun opdracht in kennis gesteld en de toezegging van medewerking verkregen.

Gemelde autoriteiten hebben betrekkelijk hun standpunt nog niet bepaald. Er moet echter hierbij de bijzondere aandacht op gevestigd worden, dat aan de personen, die voorkomen op de hierboven genoemde lijst, de z.g. Portugezenlijst, een speciaal “Sperr”-stempel is uitgereikt in de serie 10.000.

Op grond van het bovenstaande is men thans bezig met verschillende instanties overleg te plegen om voor alle personen met Portugese familienaam, die zich nog in Nederland bevinden, een bijzondere bescherming te verkrijgen.” Aldus het rapport, dat wij citeerden.

Inderdaad verschaft de geschiedenis van deze lijst ons een inzicht in de

141