Van Israelieten tot Israeliers

De uit al deze gegevens te trekken conclusie kan geen andere wezen dan dat de Joden behoren tot de vreedzaamste, rustige, betrouwbaarste, de wet het meest eerbiedigende staatsburgers.”

De uitnemende bundel Antisemitisme en Jodendom onder redactie van H. J. Pos diende in feite dezelfde apologetische doeleinden, maar volgens een wetenschappelijk recept. Niet dat dit wat hielp, maar het confronteerde de publieke opinie wel met het actueel geworden probleem van de Jood in de Nederlandse en Europese samenleving en zulks op een acceptabel niveau. Dat deden in nationaal-Joodse zin ook de zionisten onder leiding van de - reeds genoemde - al eerder uit Duitsland naar hier ge-emigreerde Fritz Bernstein (thans Perets Bernstein), een koffiemakelaar te Rotterdam woonachtig en sedert de jaren dertig de voornaamste penvoerder van de Zionistenbond. Niet gebonden aan een Nederlandse background, analyseerde Bernstein koel de verhoudingen. Nog geldt zijn essay Der Antisemitismus als Gruppenerscheinung, Versuch einer Soziologie des Judenhasses ook internationaal als standaardwerk. Veel instructiever intussen voor de Nederlandse verhoudingen blijft zijn Over Joodse Problematiek.

“Zij die problematiek vormt als het ware de ondergrond van feiten, die voor de Jodennood kenmerkend zijn, maar verliest veel van haar betekenis, waar zulke feiten actuele werkelijkheid zijn geworden. Haar betekenis is het grootst, waar de tastbare vormen van Jodennood in hoofdzaak ontbreken en voor zover aanwezig, weinig zichtbaar of voelbaar zijn; waar dus voor en met de Jood ogenschijnlijk alles zo ongeveer in orde is. Desondanks zijn er allerlei complicaties, die de Jood vaak niet opmerkt, nog vaker niet wil opmerken; die hij zelden ten volle begrijpt, maar waarvan hij in de door het bewustzijn minder sterk belichte gedeelten van het zieleleven vrijwel altijds iets gevoelt. Dat is de Joodse problematiek.

Zij is altijd en onder alle omstandigheden, ook wanneer zij door de niet-Joden nauwelijks wordt waargenomen, van grote invloed op het leven van de Jood; zij spreekt zich uit in zijn algemene levenshouding, in zijn relaties tot medemensen en maatschappij en in de belangrijkste beslissingen van zijn bestaan. Dat is ook het geval, als hij er zich niet van bewust is; men kan wellicht zeggen, dat het in sterkere mate het geval is, naarmate hij er zich minder van bewust is. De meest on-Joodse Joden worden het sterkst door hun Joodse problematiek beheerst.

Het is deze problematiek die speciaal door de Duitse Jodenvervolging scherp in het licht is gesteld. Deze heeft immers niet alleen geleid tot de opvallende feiten van de meer uiterlijke Jodennood; in dit land zijn tevens de sluiers, die over de Joodse problematiek gespreid lagen - gelijk zij elders nog steeds gespreid liggen -, met ruwe hand uiteengescheurd. En ofschoon

125