Van Israelieten tot Israeliers

bleven. Speciaal vestigt hij de aandacht op de reeds eerder door ons in het geding gebrachte orthodox-Joodse en socialistische facetten, de zogeheten "schwarze” en "rote”.

"Juist in sommige orthodoxe en socialistische kringen is de principiële ontkenning van het politieke moment in het Joodse vraagstuk, een houding, welke de grondslag vormt van alle bewuste assimilatie, hoogste wijsheid en vormt ze om zo te zeggen een integrerend deel der orthodoxe respectievelijk socialistische levensbeschouwing. De orthodox-Joodse pers in Nederland is aanvoerster van het leger der assimilanten en verkondigster van een Nederlands hoera-patriottisme, terwijl in sommige Joods-socia-listische kringen eveneens principiële assimilatorische opvattingen heersen, die zich dan niet op de torat-Mosjé, doch op de torat-Marx baseren.” Bernstein merkt zeer juist op, "dat de rode assimilatie ten zeerste is bevorderd door het feit dat onder de stichters der socialistische beweging in Nederland zich een aantal assimilanten bevonden, die hunnerzijds er naar streefden, de beweging zoveel mogelijk van elk nationaal begrip verre te houden. Zij zochten en vonden in het socialisme dezelfde cosmopo-litische tendens, die de voorafgaande Joodse generatie in het liberalisme had gevonden. Opmerkelijk is het dan ook, dat de weinige principiële atheïsten, die de socialistische beweging hier te lande telt, voornamelijk Joden zijn: uit hun haat tegen de religie spreekt het verlangen uit het Jodendom te vluchten.”

Aldus Bernstein, die wij in grote lijnen volgen. Want — om ons tot de orthodoxie te bepalen - de Mizrachisten (orthodox levende zionisten) konden zich slechts moeilijk handhaven tegenover de kritiek van het officiële kerkgenootschap. En wat de arbeidersbeweging betreft bleef de Poa-lei Zion (naar verhouding eerst laat tot stand gekomen) een klein, hoewel principieel groepje, dat gebukt ging onder de kwalen, die een kleine, beginselvaste groep nu eenmaal altijd vertoont: sectarisme en ketterjage-rij! Dat wijlen de malcontente marxist Sam de Wolff in deze verscheurde Poalei Zion overigens de vertegenwoordiger was van de... revisionistische rechtse groep is slechts een dialectisch grapje van Kleio, waaraan zelfs Marx plezier zou hebben beleefd.

Maar wij keren terug naar het isolement van de Nederlandse Jood als zodanig, die bij de komst van zijn Duitse "geloofsgenoten” eerst en dan uitsluitend aan zichzelf dacht. Wat kon men ook van hem vergen? Niet iedereen kon zich zo van het eigen-ik abstraheren als Martin Buber, die, zelf tot de geteisterde Joods-Duitse gemeenschap behorend, neerschreef:

"Was uns widerfährt, ist, auch wenn es uns ans Mark greift, nicht das Entscheidende; das Entscheidende ist, wie wir uns dazu verhalten - was wir daraus machen, was es aus uns macht... Wenn wir unser Selbst wah-

122