Martelgang of cirkelgang (over Da Costa) (zw)

een romantisch mathematicus, definieert deze polariteit als een genetisch dualisme, dat zich uit de oorspronkelijke eenheid heeft ontwikkeld. Aldus wordt ons begrijpelijk, dat de filosofische formule van de Romantiek zich geometrisch laat uitdrukken door het symbool van de cirkel, als teken van de eenheid, en door de ellips als teken van de tweeheid. Deze laatste, weer bestemd om cirkel te worden, die op haar beurt wederom niets anders is dan een ellips, -waarvan de brandpunten samenvallen.

In de taal van Jacob Böhme heet de derde, waarin de polariteiten zich trachten te vereffenen: de Ternar. Zo is de Ternar van man en vrouw: het kind. In de bijbelcommentaar van de beroemde Rasjie op Genesis 1:24 (En zij zullen worden tot een vlees) leest men: „Het kind wordt gevormd door hen beiden, en daarin wordt hun lichaam één.”

De eenheid der dualiteit of het streven der polariteiten om in een derde op te gaan, manifesteert zich bij uitstek in de Godheid. De toch al katholicerende Romantici zagen in de drieëen-heid het grote mysterie. „Fides catholica haec est, ut unum de-um in trinitate et trinitatem in unitate veneremur.” De triniteit was de norm voor de natuurlijke verhoudingen en denksystemen — het punt, waarin alle wetenschap en geloof tezamen kwamen. Ook Bilderdijk heeft er een studie aan gewijd. Der gelijke gedachtengangen ontmoeten wij in de Kabbala en wel in het boek Jetsira, 170) dat zijn getallenmystiek ontleent aan pythagoreïsche grondbeginselen. Het gezichtspunt, dat dit boek beheerst, is de veronderstelling, dat de woorden en de daarmee bedoelde dingen identiek zijn. Hieruit vloeit voort, dat de 22 letters van het Hebreeuwse alfabet niet alleen de elementen van de taal uitmaken, doch ook die der dingen. Naast deze letters — eigenlijk daarboven — staan de 10 getallen, als een gesloten dekade die — gelijk de letters als elementaire symbo-

170. Bloch in Winter und Wünsche: Die jüd. Literatur, 1897, 241. Voorts E. Müller, Der Sohar und seine Lehre, 1920. Ook bij Vondel komt de tendens voor de Drieëenheid bij de Joodse filosofen en kabbalisten terug te vinden (Onderwijs van het geloofshooftpunt der H. Drijeenigheit, 1659). Vgl. de aantekeningen van Molkenboer in de W.B. uitgave VIII, 734 env. Isaac maakte gebruik van Knorr von Rosenroth, Kabbala denu-data, (Cat. II, 2262). Vgl. tenslotte W. Bilderdijk, Over Eenheid en Drieheid in Opstellen van Godgeleerden en Zedekundigen Inhoud, I, 15 (door ons thans niet te raadplegen).

105