Het verdwenen Ghetto

Awroom Delaville eenmaal waren voor hun chewres. Hij was een echte rebbe. Merkwaardige synthese van al-Joodse eigenschappen — „middes”.

En uitgaande van zijn persoon is het duidelijk te constateren, dat het Socialisme — instede van in de eerste instantie een weg te banen tot zuivere assimilatie —- aansloot bij een Joodse gedachtenwereld.

In de grote vaart der nieuwe ideeën bloeide een romantische bloesem van Messiaanse aard. Wij leven dan in het eschatalogische eindtijdperk der 19e eeuw. En het is diep rampzalig, dat er geen Joodse leider is opgestaan, die het contact wist te leggen tussen Mozes en Marx. Wee het geslacht, dat zijn mannen mist.

Daarnaast sloten mannen als Henri Polak aan bij de eenvoudige geestelijke inhoud der Jodenhoek. De A.N.D.B. incorporeerde een stukje Amsterdamse Jiddisjkat. En hij, die met mij, nog het genoegen heeft gehad middagen te mogen praten met Henri Polak, Michel van Campen eü Andries Sternheim, zal inzicht hebben gekregen in de wonderlijke structuur van een gesaeculariseerd oud-Joods instituut. Cultuurhistorisch behoort de historie der diamantbewerkers tot de geschiedenis van het oude Ghetto, door hen verketterd en verafgood beide. In een ongewone „Haszliebe”.

De bond was de „chewre” en Henri de „rebbe”. Hem werd alles gevraagd. „Eitzes” en „mezomme”. Hij kon „wonderen” doen. Bij de staking in 1894 voegt A .S. de Levita den jongen voorzitter toe: „Gij zijt onze Mozes, die het water slaat uit de rots”. Het contact met den Joodsen leider verbindend aan het nog levende woord van een oude traditie. ⁶)

⁶) Naar gesprekken met S. de Wolff en anderen.

Een der vergaderingen uit de romantische tijd van de Bond