Het verdwenen Ghetto

Om stil te houden bij het gebouw der Algemene Nederlandse Diamant Bewer-kersbond, op no. 9.

Het Bondsgebouw

Na de grote stakingen van 1894 — werd op 18 November van datzelfde jaar de A.N.D.B. gesticht onder leiding van de onvergetelijke Henri Polak. Het is in de dagen, dat het opkomende proletariaat zijn eigen tragische positie tracht te verbeteren. Terzelfdertijd, dat van de kant der Joodse leiding in Nederland beschamend weinig begrip blijkt te bestaan, voor de wezenlijke verhoudingen.

Fel is het oplaaiende verzet der jonge Joodse socialisten tegen het officiële Jodendom en zijn geestelijke . _    ₍    figuren. Jonge socialisten

u _n j i    ■ iii • i    ^van d^e jeugdbond „De Zaai-

Het Bondsgebouw in gelukkige dagen    _er„ _{wierpen de ramen in}

van een enkele Sjoel aan de Rapenburgerstraat.

In het Socialisme zochten de diamantbewerkers het levenselixer, dat zij terecht niet vermochten te vinden in het afgeleefde negen-tiende-eeuwse Kerkgenootschap, met zijn koud-rationalistische politiek-liberale instituten en leiders.

Als ik mèt U sta voor het Bondsgebouw, dat in 1900 tot stand kwam door de architectuur van Berlage, met de fraaie interieurschilderingen van R. N. Roland Holst en de gedichten van zijn begaafde, dichterlijke vrouw, dan kan ik niet anders dan U spreken van zijn geestelijke inspirator, ten aanzien van wie ik het mij gedurig tot een voorrecht beschouw, hem persoonlijk nog te hebben gekend.

Henri Polak 1868—1943 Elders ⁵) heb ik hem geschilderd als de „Rebbe der diamantbewer-kers”. Inderdaad was hij voor de A.N.D.B. wat Jokef Content en

⁵) De Vrije Katheder 5-2-1946.

134