Het verdwenen Ghetto

Doch eenvoudiger tafereeltjes! Op het bondsgebouw komt een vrouw. Zij moet haar handtekening plaatsen. „Hier hebt U een pen”. De vrouw wil indopen, hoeft niet. ’t Is een vulpen. Reactie: „Wat Henri toch uitgevonden hêt”.

Als de diamantbewerkers in 1910 hun eerste vacantie zullen vieren, is het mooi weer. „Daar hêt Henri voor gezorgd.”

De oude Ghetto-intimiteit overheerst in het dagelijkse leven der „misjpoge” die al eeuwen met elkander heeft samengewoond.

„Henri Polak dat is mijn neef,

En als Henri Polak mijn neef niet was,

Dan kreeg ik geen geld uit de weerstandskas”.

Toen in 1940 Henri voor de eerste maal in hechtenis werd genomen, stonden op deze stoep „de chassiediem van de rebbe”. Wenende, als kinderen om een vader. Terzelfder tijd ongeveer werden uit de schone hal de woorden weggebikt: „Proletariërs aller landen verenigt U”. Een nieuw Europa vernietigde de ideologieën der negentiende eeuw.

Zondag 4 December 1944 stonden op de gruwelijke weg van Bergen Belsen de laatste Amsterdamse diamantbewerkers gereed om naar het „Vernichtungslager” te vertrekken. Slechts twee keerden terug. Van Henri en zijn getrouwen nemen wij hier afscheid. Voor goed.

Wij lopen door de laan. Aan de overkant het Portugese Ziekenhuis. Langs het huis van Dr. Pinkhof, op No II c. Zijn gezin — dat van een baal tesjoewah — vormde in het moderne Ghetto een apart hoofdstukje. Hier ontstond op een Vrijdagavond het ontroerende Sjabbathlied van Jacob Israël de Haan: „Heilige dag, die na zorgvolle week. ...” In gedachten zie ik de oude man — de rug ietwat gebogen — het trottoir volgen aan de linkerkant. Dan bij de hoek schuin oversteken, rechts afslaan. Gaande vlak langs de gevelrij der Kerklaan. Om zijn kinderen te bezoeken aan de Muidergracht. In Westerbork is hij gestorven.

Wij gaan — eveneens de laan uitlopend — langs No. 17, het voormalige huis van Opperrabbijn L. H. Sarlouis, in Nov. 1942 gedeporteerd. Doch slaan dan eerst links af. Waar ik U halt laat houden bij

Plancius

Tbans een garage. Met een Davidschild boven in de gevel. Eens een roemrucht oord van talloze bijeenkomsten. Uit de romantische periode der Amsterdamse Arbeidersbeweging. Hier werd menige klassieke vergadering „uitgevochten”. In de tijd, dat „Joppe

136