Het verdwenen Ghetto

Verblindend waren de kleuren der gebloemde tapijten, hel-schitterend de vergulde pendules met candelabres, de vergulde lijsten om de chromo’s „naar Koekkoek”, de glazen gaskronen.

Dan kwam „het zilver”. Kristallen pièces de milieu op zilveren voet, zilveren presenteertrommels op dito bladen, zilveren soezenbakken, zilveren servetringen, zilveren lepels en vorken, messenheften, peperbussen en mergboren. (Deze laat-sten waren instrumenten om het merg uit de in de soep gekookte beenderen te halen.)

De kleding was met een en ander in overeenstemming. De vrouwen wedijverden met elkaar in kostbaarheid der „Cha-lons” (Smyrnasche of Perzische shaivls), der dikke gouden halskettingen, waaraan formidabele horloges bengelden, der diamanten armbanden, broches, ringen en oorbellen. De mannen droegen de laatste mode in excelsis, waren voorzien van dikke vingerringen met diamanten, dito dasspelden en hemds-knopen, zware gouden kettingen met dito horloges en wandelstokken met ivoren handvatten”.

Eerst in 1882 wercl deze concertzaal van Stumpf afgebroken en op dezelfde plaats de Parkschouwburg gebouwd, die weer later ten offer viel aan de sloper. Het Zuidelijk deel van het park — dat stadseigendom werd — werd omstreeks 1897 als wandelplaats opengesteld voor het publiek. En in dit laatste „echte” stukje Plantage plaatste men het monument van A. C. Wertheim — 1832-1897 — die een belangrijke figuur was in de Joodse wereld der 19e eeuw, waar men hem kortweg en familiair „A.C.” noemde oftewel „Brammetje”. ¹)

Bij de Parklaan maak ik U opmerkzaam op

Nr. 9

Vroeger het huis, waar Hugo de Vries arbeidde van 1884—1916. De ontdekker der mutatie-theorie en nobelprijswinnaar. Later werkte hier — tegen de zending onder Israël — de vereniging Beis Jisroeil, onder leiding van de fijnzinnige, nobele Abraham Asscher, de latere Opperrabbijn van Groningen.

Ik ben er dikwijls geweest, toen er een Jeugdsjoel werd gehouden. Met bezieling en veel weldadige invloed.

Nu is er het gebouw der Joodse Gemeente. En wordt er een plaatsje ingeruimd voor de rompbibliotheek van het „Beis ha Midrosj”.

De Parklaan links volgende langs het voormalige huis van Rosa Manus, draai ik met U rechtsaf — de Henri Polaklaan in.

133

¹

) Over hem H. P. G. Quack in Vit de kring der Gemeenschap, 1899.