In Russische gevangenissen

tie of óók nog verraad?’ Ik ben dertig jaar. Hij is nog niet twintig. Ik stond voor hem als een beschaamde jongen en stamelde: ‘Dat niet... doe wat uw hart u ingeeft.’ En hij: ‘Ik heb mijn weg gekozen... kies de uwe even eerlijk. Laat u niet door de regering omkopen of bedriegen, wees eerlijk in wat gij schrijft... adieu.’

Deze jongen wordt veroordeeld, nu of later. Zal daardoor het zedelijk peil van de gevangene dalen? Of behoort hij wellicht tot de gelukkige 10% der politieken, die zich gunstig onderscheiden van de dieven, de rovers, de zakkenrollers? (Démenti 26).

Des zondags bezochten wij de vrouwengevangenis te Moskou. Het werk stond toen stil, zodat ik van het dagelijks leven geen goede indruk heb kunnen krijgen. De arbeid van de vrouwen beperkt zich vooral tot huiselijke bezigheden. De vrouwengevangenis maakte die dag niet zulk een schrikkelijke indruk als ik gevreesd had. Het was mooi weer en de vrouwen wandelden over de plaats, gewoon op een asfalten ring. Zij wandelden twee aan twee, niet in de maat en de pas. Daardoor was het minder vreselijk. De kleding van de Russische gevangenen, voor zover ik zag, is niet bespottelijk. De mannen droegen, het was zomer, lichtgrijs linnen. De vrouwen lichtblauw katoen met witte hoofddoek. In Engeland zijn de gevangeniskleren bespottelijk: grof, grauw goed, bedrukt met een soort pijlachtige bladeren. Lang niet alle gevangenen lijden door die kleren, maar een aantal van hen, de gevoeligsten, lijden daardoor wel. Oscar Wilde klaagt in De Profundis voortdurend over de kwelling van die toegetakelde kleren.

Ik was naar de vrouwengevangenis gegaan om Maria Phi-lippov haar boek te brengen: De Profundis en The Ballad of Rea-ding Gaol. Over onze ontmoeting heb ik bereids geschreven. Ook onder de vrouwen bevinden zich vele politieke gevangenen. Ik heb er verscheidene gesproken. Het zijn twee vrouwen, die diepe indruk hebben gemaakt. Wij kwamen in een zaal en een groot aantal vrouwen, katorgisten, stond stipt in militaire houding, op een rij. Voor zover ik haar vroeg, waren het alle moordenaressen, gewone en politieke. Liever dan Russisch met een tolk,

9i