In Russische gevangenissen

pen rechtse leden van de doema: ‘Nog veel te weinig; nog veel te weinig’.¹

Tweemaal bracht ik een bezoek bij Nicolaas Tsjaikovsky, een van de oudsten onder de revolutionairen en van Kropotkin een toegewijd vriend. In zijn gedenkschriften heeft Kropotkin met grote genegenheid over Tsjaikovsky geschreven. Hij is ook een goede bekende van Frederik van Eeden. Ik had een boek voor hem en een briefje. Jaren lang kon Tsjaikovsky niet in Rusland komen. Na een amnestie keerde hij naar Rusland terug. Hij werd na enige tijd gevangen genomen, beschuldigd van aanzetting tot moord op de tsaar en een jaar in voorarrest gehouden. De publieke opinie in Engeland en in Amerika stelde zich voor hem te weer. Zijn proces eindigde met vrijspraak. Een administratieve verbanning achtte de regering niet wenselijk. Zó vond ik Tsjaikovsky vrij en werkzaam. Zijn kinderen wonen in Engeland, maar in het belang van het Russische volk is hij te Petersburg. Van deelname aan enige politieke beweging is geen sprake, maar in de ontwikkeling van de coöperatie in Siberië neemt hij een zeer werkzaam aandeel.

Toen ik het huis van Tsjaikovsky ’s avonds verliet had ik de stellige zekerheid achtervolgd te worden. Het is een groot huis met honderden bewoners, die ieder een kamer hebben. Dat er dus twee koetsiers voor het huis stonden is niet vreemd. Een bood zich aan. Maar ik wenste te lopen. Hij volgde mij, de brug over de Neva over in de verlaten sneeuwavond. Ik kan geen beschrijving geven van wat ik voelde, toen ik de brug overschreed. Ik vroeg de koetsier of hij bij de ochrana behoorde, nam hem aan, en reed naar huis.

Wanneer de een of andere spion heeft aangebracht, dat ik bij Kerensky, Milioukov en Tsjaikovsky ben geweest, zal hij eens

142

¹

In het Handelsblad van zaterdag 5 april geeft een ongenoemde Nederlander zeer gunstige indrukken over een bezoek aan de gevangenissen te Orel. Ik wil dit artikel niet onvermeld laten, maar houd mij ervan overtuigd, dat de schrijver zich vergist. Ik schreef daarover in het Handelsblad van dinsdagavond 8 april.