Geschiedenis der Portugeesche Joden te Amsterdam 1593-1925

59

Gemeente en van Ets Haïm, in 1651 bestuurder der Gemeentelijke voorschotbank („monte de piedad”). Hij overleed in 1654.

Baruch werd te Amsterdam den 24 November 1632 geboren. Toen hij zes jaar oud was, stierf zijn moeder. Reeds op 15-jarigen leeftijd verbaasde hij zijn leeraren, welke groote kenners der Joodsche literatuur waren, door zijn vragen en opmerkingen, waarop het hun niet altijd mogelijk was, hem een bevredigend antwoord te geven. Zij voelden bewondering voor hem en koesterden de vurige hoop, dat hij eens een sieraad der Gemeente zou worden.

De bestudeering der middeleeuwsche Joodsche godsdienst-philosophie (Maimonides’ Moré Nebuchim, Chasdai Crescas, Gersonides) en van Abraham ibn Ezra’s bijbelcommentaar gaven hem de eerste antwoorden op vragen, welke hem tijdens zijn geheele leven hebben bezig gehouden. Zijn weetgierigheid dreef hetn ook tot de studie van het Latijn, waarin hij gedurende vele jaren onderwezen werd door Dr. Franciscus van den Ende, een „libertijn” die den roep van atheïst genoot. Door zijn kennis der Latijnsche taal werd voor Spinoza de weg naar andere wetenschappen gebaand, vooral naar de natuurwetenschap (wiskunde, werktuigkunde en sterrekunde). In den kring, waarin hij toen leefde, waren pantheïstische denkbeelden niet vreemd. Vooral Descartes’ philosophisch systeem heeft diepen indruk op hem gemaakt. Reeds vroeg kwam hij tot het loochenen van de goddelijke openbaring, waarop het Jodendom steunt en vervreemdde hij geheel van den godsdienst zijner vaderen. Doch de gedachte aan zijn vader en zijn naaste verwanten, wien hij het verdriet over zijn afval wilde sparen, deed hem zijn twijfel in zichzelf bewaren. Na den dood van zijn vader trad hij openlijk met zijn denkbeelden op: hij begon de Synagoge te mijden en overtrad geboden, welke Bijbel en Talmud voorschreven. In plaats van met zijn geloofsgenooten zocht hij omgang met Christenen, vooral met de Mennonieten of Doopsgezinden en de Collegianten, die verklaarden dat men geen priesters en geleerde theologanten noodig had om Gods woord te vernemen: ieder volwassen lid der gemeente, die den geest Gods in zich voelde, kon het