Geschiedenis der Portugeesche Joden te Amsterdam 1593-1925

58

werd in de Synagoge gebracht, welke vol mannen en vrouwen was en las op de „Theba” zijn zondenbekentenis voor, na afloop waarvan hij-39 geeselslagen ontving. Deze smaad was meer dan hij kon verdragen: te zwak voor nieuwen strijd, besloot hij te sterven. Nadat hij in het Portugeesch zijn lijdensgeschiedenis (later in het Latijn in druk verschenen) had neergeschreven, maakte hij in 1640 door een pistoolschot een eind aan zijn leven.

Uriel da Costa was meer gevoelsmensch dan zelfstandig denker; hij had geen manhaftig karakter genoeg, voor zijn gevoelens te strijden en te lijden: hij was criticus, geen schepper; een afgerond systeem heeft hij niet nagelaten; hetgeen aanwezig was heeft hij slechts als valsch ontkend, zonder een nieuw systeem op te bouwen.

Wat het optreden zijner Gemeente tegen hem betreft moet men goed in het oog houden, dat zij zich niet aan het gevaar van splitsing wilde blootstellen welke noodzakelijk het gevolg zou geweest zijn, als men zijn optreden ongestraft had gelaten. Men moet ook niet vergeten, dat de Parnassim rekening moesten houden met de religieuse gevoelens der Christenen, en dat het voor de Amsterdamsche Joden noodlottig had kunnen worden, als men, in dien lijd, een Jood straffeloos zulke ideeën openlijk had laten verkondigen.

Deze strijd had voor de Gemeente geen noodlottige gevolgen: met da Costa’s dood was dit intermezzo geëindigd.

Van een geheel anderen aard dan Uriel da Costa, was Baruch (Benedictus) de Spinoza, de grootste denker van zijn tijd. In tegenstelling met da Costa was Spinoza geboren en opgevoed te Amsterdam, waar hij aan de beroemde academie Talihud Tora en Ets Haïm in de Rabbijnsche wetenschap had gestudeerd. Spinoza ontving zijn vroegste en diepste indrukken van het Jodendom zooals het zich in Spanje en Portugal had ontwikkeld.

Zijn vader, Michael de Spinoza, afkomstig uit Portugal, was met zijn grootvader Abraham vroeg naar Amsterdam gekomen. Abraham was van 1622—1623 „Administrador” der begraafplaats; ook aan Michael werden dikwijls eere-functies opgedragen: zoo was hij eenige malen Parnas der