Vught, dertien maanden in het concentratiekamp

men. „Niet om het een of ander, maar we missen twee steekbeitels, heb jij die ook gezien?” Bij deze herinnering vliegt den „zwijgzame” het bloed naar het hoofd. Verdomme, toen had hij dien vent met zijn uitgestreken tronie voor zijn kop moeten slaan, dan had hij hem ook voor een moment kunnen laten voelen, wat slaag krijgen is. Vervloekt, dat hij het niet gedaan heeft. De slaafse houding van altijd netjes blijven tegenover een meerdere heeft hem steeds belet zich een mens met rechten te voelen. Het onderdanige „Neen, baas,” werd met een strenge blik van „Pas op, ik houd je in vervolg in de gaten” beantwoord. Toen later bleek, dat het zoontje van den baas de beitels mee naar huis genomen had en vergeten had ze terug te brengen, werd er niet meer over de zaak gesproken, maar nog ziet de „zwijgzame” de ogen van zijn baas op zich gericht, toen hij hem er schuchter op wees, dat deze te snel met zijn beschuldigende toon was geweest. Ogen, die uitdrukten: Datje het niet gedaan hebt daar hoef je niet over op te scheppen, want ik weet donders goed, waar jij vandaan komt. Vanaf die tijd was zijn hart voor iedereen gesloten. Als ze zó over hem dachten . .. hem goed, maar dan moesten ze van hèm ook niets meer verwachten. De rest van zijn leven trekt als een snelle flits voorbij. Van de tijd, die hij op de fabriek gewerkt heeft, is zijn meest bevredigende herinnering de keer, dat hij de smeekbede van een kameraad heeft kunnen negeren: „Jij bent ook een arbeider, wij hebben elkaar nodig, jij moet ook staken.” Ha! De „zwijgzame” lacht hees. Ze hadden hem nodig, ja, nu wèl, maar wie heeft er ooit over gedacht wat hij nodig had. Wie zalvoor zijn onderhoud zorgen, als hij straks werkloos wordt? Toen hij later even goed ontslagen werd, teerde hij jaren daarna nog op de gedachte de mening van anderen getrotseerd te hebben. Bij de herinnering aan zijn bemoeizieke kostjuffrouw, die trouw iedere dag informeerde of hij nu nog al gauw geen werk had, voelt hij weer een wrevel. Nooit heeft iemand hem voor vol willen aanzien. De enige keer, dat het hem gelukt is, zich boven zijn dagelijkse sleur te verheffen door het verbergen van een saboteur, die ’s avonds bij hem aan was komen lopen, zal hem straks zijn leven kosten. Men zal hem voor de laatste maal veroordelen.

149