Vught, dertien maanden in het concentratiekamp

commandant moeten komen om een protocol te tekenen. Iedere Haftling, die hier voor politiek of diefstal zit, moet vroeg of laat een stuk tekenen, waarin hij bevestigt te weten, waarvoor men hem hier vasthoudt. Behalve de joden natuurlijk, want die zijn niet in „Schutzhaft”. Dat zijn gewone Haft-lingen.”

„Maar wat is er dan voor verschil ?”

„Nou, kijk.” Peters maat wordt ongeduldig. „Schutzhaft betekent zoveel als ,in bescherming nemen’. Jij en ik zijn door de Duitsers tegen onszelf in bescherming genomen. Een jood is echter een gewone Haftling. Dus op z’n Hollands; een gevangene. Snap je het nou ?”

Peter begrijpt niet, wat dit alles met zijn ontslag te maken heeft, maar om zijn kameraad niet nog meer te ontstemmen, knikt hij van ja.

„Hè, hè, hij snapt het. Je hebt er anders een tijd voor nodig gehad.”

Wanneer de Haftling om de barak verdwijnt, blijft Peter nog wat heen en weer lopen. Maar niets meer van aantrekken. Alle mensen zijn hier dodelijk nerveus en prikkelbaar. Het wordt tijd, dat hij naar huis gaat.

In een gesloten boevenwagen verlaten de volgende dag drie gevangenen kamp Vught. Eén van hen is Peter. Zwijgend staart hij naar zijn geboeide handen. Vergeefs pijnigt hij zijn hoofd met de vraag, wat er nu met hem gaat gebeuren. Waarom gaat hij niet naar huis? Wat willen de moffen nog van hem ? Ze kunnen immers niets bewijzen, ze moeten hem wel vrijlaten, want... ja, want . .. want . . .

Wat zoekt hij eigenlijk naar een reden, waarom die onmensen hem nog vasthouden. Ze hebben geen reden nodig, ze doen het en daarmee uit. Hij is daar weer één van die voorbeelden van. Hij moet. . .

„Kameraad,” stoort een zenuwachtige stem hem in zijn gepeins, „zit jij zwaar ?” Peter kijkt op. De man naast hem trilt van opwinding. Zijn ogen kijken gespannen naar Peters gezicht. Een idee flitst door Peters hoofd. Dat is zo. Als die man voor een kleinigheid gearresteerd is, moeten ze misschien