De joden in Amsterdam

het Westen¹. Niet alleen als enkeling voorgaand in politieke, religieuze en sociale bewegingen, bij de creatie van nieuwe vormen van handel en industrie, maar ook als groep bij demografische verschijnselen als het vertrek naar de grote stad en de verlaging van de huwelijksvruchtbaarheid .

Nu op dit moment de term vervreemding sterk in zwang is, wordt de Jood in de huidige literatuur van de Verenigde Staten als „the expert in estrangement” gezien². Elders leest men in een recente publicatie over „Negro and Jewish writers as Standard bearers of alienation”³.

In het kader van het voorafgaande empirische onderzoek kunnen wij bovenstaande opmerkingen natuurlijk noch bevestigen, noch ontkennen. Wel kunnen wij echter de lezer opmerkzaam maken op een mogelijk verband tussen de vloed van spontane klachten⁴ over vereenzaming bij de geïnterviewden en de tot nu toe in dit hoofdstuk aangehaalde essays. Naast dit mogelijk verband tussen de door ons beschreven Joodse groep en de algemeen Westerse cultuurproblemen willen wij onze studie nu toetsen aan enkele schrijvers die zich juist bezig hielden met de specifiek Joodse problematiek.

In eerste instantie lijkt Klatzkins voorspelling over de ondergang van de specifiek Joodse minderheidsgroep na het oprichten van een Joodse staat reeds nu voor de situatie in Amsterdam te bewijzen. Specifiek Joodse cultuuroverdracht vermindert duidelijk; als culturele eenheid kan men de Joden in Amsterdam nauwelijks meer beschouwen. Maar Klatzkin profeteerde dat de Jood met zijn cultuur zou verdwijnen en slechts de Hebreeuwse cultuur uitdragende Israëli nog als Jood zou worden beschouwd. Men leze bij J. Klatzkin⁵:

119

¹

   Ook Park en Stonequist wijzen hierop. Zie in „The Marginal Man” 1961, de introductie van Park, p. XVIII (reeds hierboven geciteerd, in hoofdstuk 2) en in de tekst van Stonequist zelf o.a. p. 81, p. 1^6.

²

   In het „Time Essay” van Time, Juni 196^, waar deze uitlating in verband wordt gebracht met de populariteit van de Joodse schrijvers in de huidige Amerikaanse literatuur.

³

   In „Jewish Social Patterns” in het artikel: „Ethnic and Religious Minorities: Subcultures and Subcommunities” van Ben Halpern (p. 37), New York, 196^.

⁴

   Zie blz. 79 van onze studie.

⁵

s In „Probleme des Modernen Judentums” Berlin, 1918 - pp. 73/74.