De joden in Amsterdam

werk heeft enige uiteenlopende interpretaties gekregen. Naast een religieuze duiding staat een sociale verklaring van zijn parabels: zij wordt in het kort samengevat onder de problematiek van de vereenzaamde mens zonder werkelijk contact met zijn medemensen, geen wortel hebbend in de kleine groep en bedreigd door de onpersoonlijke macht van de grote maatschappij. Daarnaast bestaat er de interpretatie die in een groot aantal gevallen de hoofdpersoon K ziet als het beeld van de Jood in de Westerse maatschappij. Deze interpretatie is onder meer verdedigd door niemand minder dan zijn vriend en publicist Max Brod. Wij halen aan van Max Brod i¹

„Im „Schloss” wird die erschöpfende Darstellung, wie ein bestimmter Menschentypus sich gegen die Welt verhält, gegeben, und insofern ein jeder Mensch ein Element dieses Typs in sich spürt, so bedeutet Kafkas „Schloss” bei aller Individualität des geschilderten Charakters ein Buch der Erkenntnis für jeden. Kafkas Held, den er in autobiographischer Weise einfacht „K” nennt, geht einsam durchs Leben. Es ist die Einsamkeitskomponente in uns, die dieser Roman in überlebensgrosser, erschreckender Deutlichkeit herausarbeitet”

en verder:

„Das Wort „Jude” kommt im „Schloss” nicht vor. Dennoch ist mit Händen zu greifen, dass Kafka im „Schloss” aus seiner jüdischen Seele hervor in einer schlichten Erzählung über die Gesamtsituation des heutigen Judentums mehr gesagt hat, als in hundert gelehrten Abhandlungen zu lesen ist. Wobei immer diese spezifisch jüdische Deutung mit der allgemeinen menschlichen Hand in Hand geht, ohne dass die eine die andere ausschliesst oder auch nur stört. ”

Het is niet aan schrijver dezes zich te mengen in de op zichzelf hoogst belangwekkende discussies over de literaire en religieuze aspecten van Kafka’s werk. Wij willen op deze plaats slechts wijzen op het opmerkelijke feit dat in een literair beeld dat velen menen te herkennen als dat van de eenzame mens in de moderne Westerse wereld, anderen een exacte beschrijving van de Jood in deze maatschappij denken te zien. Dit verschijnsel zou kunnen samenhangen met de rol die de Jood de laatste honderd jaar gespeeld heeft als voorganger in menig aspect van de sociale, economische en geestelijke geschiedenis van

118

¹

in „Franz Kafka, eine Biographie (Erinnerungen und Dokumente)” Praag 1937, New York 1946 (pp. 227/228).