Dorp in de branding

week weer temidden van deze walgelijke schare te begeven! Alles wat hij voor hen had willen doen, alles wat hij had gedaan, kwam hem weer voor de geest. Het was of hij zijn eigen portret zag, een portret dat hem afkeer inboezemde. Alles was verkeerd, wat hij had gedaan. Eenzaam, eenzaam moest hij zijn. Hij wist wat er op dit kerkbezoek zou volgen: een visite van de predikant. Maar hij wilde hem niet zien, zij hadden niets met elkaar te bepraten. Ook Blom wilde hij niet meer ontmoeten. Wat de dokter te zeggen had, kende hij nu door en door. Zo ging het met alle mensen, alle dingen: ze verloren hun nieuwheid, ze konden het hart, dat steeds worstelde, steeds naar licht zocht, niets meer bieden. Koos, de enige, die altijd nieuw was, die met een enkel woord het diepste in hem wist aan te roeren, zag dat hij was vastgelopen, voor de zoveelste keer. En ze zei het hem. Maar daarmee verhielp ze de moeilijkheden nog niet.

Dat weet ik/ zei ze. ‘Je zou iets moeten hebben, een groot werk, een groot doel. Het is je niet gelukt. Dat is de schuld van de mensen, maar het ligt ook aan jou. Ik zeg dit niet als verwijt, maar je bent nu eenmaal niet de man om in de dingen, die je hebt gewild, te slagen. Wat je aan de ene kant goedmaakt, bederf je aan de andere.’

Het was hard, dit te moeten horen. Hij zou het van niemand anders hebben geduld, en ook van Koos verdroeg hij het nauwelijks.

‘Maar hoe had ik het dan moeten doen?’ Er klonk meer wanhoop dan woede in zijn stem.

‘Heeft het zin, het verleden op te rakelen? Je hebt je best gedaan, dat staat vast. Maar zoals het nu is, kan het niet blijven. De politiek is niets voor jou, dat is wel gebleken. Toch moet je je krachten voor iets geven, zodat je het gevoel hebt, dat je niet tevergeefs leeft.’

Het klonk hem allemaal zeer aannemelijk in de oren. Zoeven had hij nog naar de eenzaamheid verlangd en zich verbeeld, dat hij al zijn aandacht op zijn persoonlijke moeilijkheden moest concentreren. Nu, onder de invloed van Koos’ woorden, zag hij in, dat de krachten, die in hem woelden, zich weer naar de buitenwereld moesten wenden.

‘Met idealistische ondernemingen moet je je niet meer inlaten,’ zei Koos. ‘Daarbij moet je altijd met andere mensen samen

96