Dorp in de branding

vrouw te zijn, die zij zoveel jaren voor hem was geweest. Zij voelde, dat zijn eenzaamheid, ondanks de veranderde omstandigheden, voortduurde. Zou hij een ogenblik het idee hebben, dat zij niet meer naast hem stond, dan konden er erge dingen gebeuren. En toch drong zij voorwaarts, langzaam en omzichtig. Zij wilde niets kleurigs en overdadigs; te diep had Jan haar ingeprent, dat het moderne gedoe uit de duivel was. Nee, geen overdaad, maar wel een weinig meer behaaglijkheid. En vooral ruimte en licht, grotere kamers, grote ramen, die geopend konden worden op wind en zee.

Harmsen, Bauers lijf-architect, overlegde met Koos. Hij was een man, die buiten het rumoer der jonge kunstenaarsgroepen stond. Hij had oog voor nieuwe verschieten, maar zijn durf was beperkt. De bouwkunst had trouwens nog geen grote sprongen gemaakt. Slechts enkelen begonnen zich te ontworstelen aan de verfoeilijke traditie, die tientallen jaren lang in Holland de toon had aangegeven, en stad en land met brutale lelijkheid vervuld. Harmsen behoorde tot de weinige nieuwlichters. Soberheid en doelmatigheid was zijn devies. Koos hoorde hem met bewondering aan. Ze begreep deze man, die een droom in zich omdroeg, maar daaraan nauwelijks gestalte durfde geven. ‘Ik ken de wereld van morgen niet,’ zei hij, ‘ik kan slechts vermoeden hoe zij er uit zal zien. De bouwkunst werkt niet voor de dag van vandaag, ik weet het. Maar we mogen toch niet meer geven, dan we vandaag kunnen verantwoorden.’

Bauer hechtte zijn goedkeuring aan de plannen van de architect. Hij begreep het belang van de stap, die zijn gezin ging doen. Zeker vijf generaties Bauer hadden in het oude huis hun bestaan gesleten. Daar waren zij geboren, van daar waren zij weggedragen naar het stille kerkhof in de duinen. Iedere steen, iedere splinter van het huis was doordrongen van het leven van zijn geslacht. Maar hij kon er niet lang over nadenken. Dit was een tijd van grote beslissingen. Hij had geleerd, zijn persoonlijke dingen in een groot kader te zien. Niet zijn eigen leven, noch zijn eigen gevoelens mochten de doorslag geven. Op dit keerpunt der tijden kon hij veel winnen, maar hij moest ook veel opofferen terwille van de grote opgang, die zich in en door hem voltrok.

Was het oude huis als een somber zwijgend man geweest, het

126