Dorp in de branding

die leefden in deze barbaarse primitiviteit?

Blom, die met hem naar huis ging, legde de hand op zijn schouder en wenste hem geluk. De bakker was niet in een stemming voor grapjes.

‘Nu zul je wel je gang kunnen gaan. De erven Marcussen zullen minder koppig zijn dan de oude heer/

Bauer antwoordde niet.

‘Ik zou haast kunnen zeggen, waar je over mijmert/ ging de arts voort. ‘Je overwinning is door een onwaardige menigte bevochten. Is ’t zo niet?’

‘Overwinning? Schei uit met je overwinning! Beesten zijn het! Monsters!’

‘Zeker! Wat dacht je anders?’

‘Maar hoe is het mogelijk! Hoe kunnen ze alle menselijkheid verliezen!’

‘Ze hebben haar nooit bezeten/ zei de dokter. ‘Nee, laat ik niet overdrijven. Er zijn goede, rustige mensen onder. Maar in de massa wordt de mens anders. Hij gaat er in op, hij gehoorzaamt niet meer aan zijn eigen ingevingen, maar aan iets dat van allen samen is. Jij en ik zouden onder zekere omstandigheden ook deel van een massa kunnen uitmaken en gekke dingen doen. Al komen wij er minder gemakkelijk toe dan de meesten/

Ach, wat maalde hij om dit getheoretiseer! Wie oog in oog stond met dit geweld, begreep alleen dat alle redenering hierop te pletter liep. Dat geen goede wil, geen menselijke macht de oerdriften in toom kon houden.

Eens had hij zich voorgenomen van de mensen niet meer te verlangen, dan zij konden geven. Hij had zijn vergissing ingezien en wilde het medelijden kiezen, in plaats van de gerechtigheid. Het was hem niet gelukt. De vele ontgoochelingen hadden zijn gedragingen misschien beïnvloed, niet zijn wezen. Nog stond hij tegenover de mensen, maar zijn blik ging over hen heen, de oneindigheid tegemoet. Een dwaas zou hij blijven tot zijn laatste dag. Een dwaas, die zich moest stoten aan alle tekortkomingen, zonder een enkele droom te kunnen prijsgeven. Want deze dromen waren zijn leven zelf. Zij waren het leven in de diepste zin. Hij ervoer het als een marteling en een verlossing tegelijk. Hij hoefde niet meer te zoeken naar bevrijding uit het labyrinth van zijn aandriften. Hij was be

121