Gisteren komt nooit weerom ...

26 Gis teren komt nooit weerom...

een uniek kunstwerk in Nederland dankzij de listige panoramatechniek, die de vervaardiger ten dienste had gestaan. De duisternis in de holle gangen van het gebouw, de echo's van de voetstappen der kinderen, de schrik, toen ergens in het huis een deur met een harde klap werd dichtgeslagen - al deze indrukken botsten met scherpe punten tegen zijn ogen, zijn huid, zijn gehele lichaam:

Ik loop door een donkere gang. De zoldering is laag. Het hele 'Panorama' drukt op me. Alsof ik in een graf lig.

Heel in de •verte is een lichtje. Daar is een deur.

Plotseling sta ik op een terrasje in het middelpunt van een vreemde levenloze werkelijkheid. Het is een andere wereld;ze welft zich om mij heen.

Hard koud licht.

Sneeuw op de velden.

Eindeloze massa 's wit. Donker zijn de schansen der Spanjaarden.

Het silhouet van Haarlem. Torens. Huizen.

Spaarndam in de verte.

Langzaam draai ik om mijn eigen as. Dat doen meer kinderen van de klas. Ze willen het ronde schilderij goed zien.

Het is overal. Ik wil in dit schilderij kruipen. Het moet in mij dringen.

Ik ga sneller bewegen, steeds sneller. Ik draai als een tochtdeur, totdat het ronde doek één plat schilderij iuordt. Eén reusachtig vlak doek, nee het is geen schilderij, het is de wereld zelf, de hele wereld. Ik draai. Nu draait het schilderij met mij mee, en dus sta ik stil.

Soldaten lopen.

Honden snuffelen aan een been.

Achter de korf van een schans zitten twee Spanjaarden. Ik ben een van hen. Ik tel geld, dat ik met dobbelen heb gewonnen.

In de stad spreken de burgers. Ik ben een van die burgers. Het leven is ondraaglijk. Angst,gruwelijke angst. Ik zie de Spanjaarden binnentrekken.

Vrouwen gillen. Kinderen springen huilend in het Spaarne. Ik ben één van die kinderen. Ik verdrink... en tegelijkertijd blijf ik het hele schouwspel zien, omdat ik erboven zweef... De nacht na het bezoek aan het Panoramagebouw droom ik. Ik zie voor het eerst het vreemde huis.

Het Vreemde Huis...

Het beeld is vaag. De kanten van het beeld zijn onscherp en wazig. Meer naar het midden zijn de contouren duidelijker zichtbaar.

Het Vreemde Huis...