Een klein mannetje met een klein potloodje (40 jaar VARA)

van de uitingen van. Door de veelvormigheid. Doordat de stromingen zelfstandig programma's verzorgen. Door het kleine mannetje met stemrecht in zijn omroepvereniging. Dat is 't unieke van het Nederlandse radio en tv-bestel.

Hoe is het toch zo gekomen, dat juist in Nederland die groei naar een cultureel-bewuste massa zich zo vroeg en zo krachtig heeft doorgezet? Het antwoord luidt: omdat in het rijkgeschakeerde Nederlandse volk belangrijke delen van die veelvormige menigte, reeds sinds het midden van de vorige eeuw (nl. in de schoolstrijd en verder) een bewust eigen cultureel leven hebben willen leiden. Uit die drang om cultuur en ontspanning in eigen sfeer te beleven, (deel van hun emancipatie) zijn de kro en de ncrv ontstaan, en toen de socialistische beweging overwoog, dat zij niet aan de kant kon blijven toekijken, later de vara. Maar van meet af is door de vara ten aanzien van het bestel een eigen visie ontwikkeld. De culturele emancipatie heeft in ons land op karakteristiek Nederlandse wijze plaatsgehad, d.w.z. pluriform. 'De zuilen' behoren tot ons landschap, zoals de duinen, de weilanden en bossen.

Tegen de term 'verzuiling' bestaat het bezwaar, dat zij te pas en te onpas, en veelal opzettelijk verkeerd wordt gehanteerd. Verzuiling kan, indien sektarisch gehanteerd, een verwerpelijke zaak worden. Maar (als dan toch die verkeerde term gebruikt moet worden) 'de verzuiling' is in Nederland de prikkel geweest die sneller dan in de meeste andere landen, de grote massa des volks (en niet alleen de arbeiders) heeft bewogen hun cultureel lot in eigen hand te nemen.

Er zijn in het buitenland tekenen, dat hetzelfde proces, langzamer en andere wegen volgend, zich ook daar zal voltrekken. In Amerika bij voorbeeld met zijn tot het in het belachelijke opgevoerde commercialisering van radio en tv, zijn een aantal 'educational' zenders verrezen, die verantwoorde programma's brengen in plaats van de drek, die de reclame-managers spuien - en die verantwoorde programma's worden betaald uit... vrijwillige bijdragen van luisteraars en kijkers. Wat is dit anders dan dat zich in de grote massa groepen afzonderen om hun emancipatie ook op dit gebied van het culturele leven te verwezenlijken?

Denken we aan de toekomst, dan komen we tot de slotsom, dat het menselijkerwijs gesproken, onmogelijk is, dat de culturele emancipatie in Nederland, zoals die in radio en tv tot uitdrukking komt, door

135