Een klein mannetje met een klein potloodje (40 jaar VARA)

Wij naderen nu langzamerhand het einde van de twee hoofdstukken, die voornamelijk gewijd waren aan de beschrijving van enkele markante persoonlijkheden uit de leiding van de vara.

Naarmate de geschiedenis van de vara zich ontrolt, wordt de scheiding tussen twee groepen persoonlijkheden steeds duidelijker. Hier de mensen van de programma's, ddar de mensen, die de verantwoordelijkheid naar buiten dragen of voor het gehele beleid aansprakelijk zijn tegenover de verenigingsraad en niet formeel maar wel feitelijk tegenover heel Nederland.

Denken we aan de dubbelnatuur van de vara (nl. vereniging en bedrijf) dan is het duidelijk, dat deze scheiding in de toekomst steeds duidelijk aan de dag moet treden. Van een vereniging van 'amateurs', die zelf toestelletjes in elkaar prutsen, is de vara in 1965 geworden: 'Omroeporganisatie vara', zoals het officieel heet. Dat wil zeggen: een zendstation zoals er zoveel in de wereld zijn, maar met een eigen gekozen taak en een duidelijk in de statuten omschreven doel. Die taak en dat doel onderscheidt de vara van andere stations. De overeenkomst echter is: we zijn evenals andere zendstations een bedrijf. We dragen de verantwoordelijkheden voor enkele honderden gezinnen van de mensen, die bij ons in vaste dienst zijn, ofwel voor een groter of kleiner deel van hun inkomsten op de vara zijn aangewezen. Dat is een deel van de sociale functie van de werkgever. Maar 'de sociale functie' van de vara als werkgever, hoe belangrijk ook, is klein vergeleken bij de culturele en nu en dan politieke verantwoordelijkheid, die het bedrijf in eerste aanleg draagt. Die verantwoordelijkheid weegt zwaai der, omdat, als het puntje bij het paaltje komt, niet het bedrijf, maar in laatste instantie de vereniging spitsroeden moet lopen.

Toen bij voorbeeld door de openbare mening nogal verschillend werd geoordeeld over een of meer onderdelen van 'Zo is het toevallig ook nog eens een keer...' was het de verenigingsraad met het hoofdbestuur (dat wil zeggen: de organisatie) die tot de openbare mening zei: 'Wij staan achter dit programma.' Juist omdat in situaties als deze de vereniging als het ware het schild is, dat de slagen opvangt, is de rol van de mensen, die de vereniging leiden van zo grote betekenis, ook al hebben ze geen directe bemoeienis met de programma's.

Er zijn dikke boeken volgeschreven over de vraag: wie of wat hebben meer invloed gehad op de loop der historie, de leidende mensen

130