Door storm en duisternis

rondkijken, kregen de berichten van het front voor hem nieuwe betekenis.

Het is net alsof ik alles zie, dacht hij, en dat ik veel minder dan vroeger op mijn fantasie moet vertrouwen.

Hij zag inderdaad het front, en hij zag de ontelbare schepen van de geallieerden, die overal ter wereld de zeeën bevoeren. De koopvaardijschepen, met hun tot de rand volgeladen ruimen, de bemanningen, keihard en onverschrokken. Gevaren moet er worden. Varen voor de vrijheid.

En hij zag de oorlogsbodems, die de convooien beschermden. De zware kruisers, die drijvende forten van de zee, de logge vliegdek-moederschepen, en de torpedoboten, de windhonden, die de kudde bij elkaar houden en de wolven verjoegen; de fregatten, de kotters, de speedboten, heel die bonte verzameling oorlogsvaartuigen van velerlei nationaliteit, verschillende vlaggen aan de mast, maar allemaal varend onder één vlag: de vlag van de vrijheid. En hij hóórde het machtige gebrom van vliegtuigen; honderden en honderden vliegtuigen, bemand met onverschrokken jonge kerels, die elke minuut de dood trotseerden, opdat miljoenen anderen in vrijheid zouden kunnen leven. Hij wist: aan het front in Rusland vielen de mensen bij duizenden onder het moordend vuur van het moderne geschut. Begin september was de dictator van Berlijn een aanval op Stalingrad begonnen. De val van die grote stad moest de Duitsers de zege brengen, had Hitier gesnoefd. Maar het Rode Leger hield stand. In brede golven vielen de Duitse aanvallers op de stad aan. Vrijwel geen huis was er meer ongeschonden. De Russen verdedigden geen stad meer en ook geen ruimte, ze verdedigden heel Rusland - bij Stalingrad wisten de Russen van geen wijken, omdat ze begrepen: hier wordt de oorlog beslist. Volhouden totdat de Duitse aanvallen zwakker worden; volhouden, totdat de reserves van het Rode Leger gereed zouden zijn voor de beslissende tegenaanval, die de aanvallers terug zou jagen. Dirk voelde diepe deernis met de mensen, die in de strijd tegen onrecht en slavernij waren gevallen en met de velen, die nog het offer van hun leven zouden moeten brengen.

'De vrijheid is op mars' had hij straks tegen Bill gezegd. Het was een mooie zin, maar hij kon de afschuwelijke werkelijkheid van de oorlog niet doen vergeten. Hij dacht aan de Duitse piloot, die hij levend

190