Amsterdam, je hebt een zoute smaak

Om aan hun bewondering uiting te geven hebben ze hun eerste zoon toen Sacco genoemd. Het was in elk opzicht een geniale oplossing: de naam was zinvol, ze braken met een traditie, en de naam begon toch met een S.

De schok, die door Nederland ging toen in 1933 de vervolging der joden in Duitsland zulke onmenselijke vormen aannam, liet ook Wolf en Mirjam niet onberoerd. Evenals zo veel mensen, kostte het hun in het begin moeite te geloven dat de verhalen in de kranten inderdaad op waarheid berustten. Ze wisten wel, dat de jodenhaat in Duitsland altijd op de loer lag, nu eens diep dan weer dicht aan de oppervlakte onder een ogenschijnlijk-romantische volksaard. Maar het mócht niet waar zijn, een golf van felle jodenhaat vlak bij de Nederlandse grenzen... de gedachte aan zoiets vreselijks deed hun gehele levensconceptie wankelen. 'Het is wel erg, maar de kranten zullen wel overdrijven.' 'Zoiets kan hier niet gebeuren.'

De eerste stroom vluchtelingen, die kans had gezien uit de hel te ontsnappen, ontnam aan dit zelfbedrog alle grond. Mirjam had zich spontaan opgegeven voor een van de vele commissies, die de hulp aan de stakkers wensten te organiseren. De aanblik van de haveloze vluchtelingen had bij Wolf gevoelens wakker geroepen, die hij bij zich zelf niet had vermoed. Er waren vrome traditionele joden onder de vluchtelingen, maar de meeste waren kinderen van assimi-lanten. Hun ouders hadden opzettelijk en weloverwogen de traditionele en conventionele banden met het joodse verleden doorgesneden. En het had niet gebaat. Tegen Mirjam klaagde hij:

194