Twaalf burgemeesters, 500 jaar Amsterdam (met Fred. Thomas)

XI

J. W. C. TELLEGEN

AMSTERDAM GEDURENDE DEN WERELDOORLOG

P den 3isten Augustus 1914 sloot de geschiedenis een tijdperk af; een nieuwe episode begon, vol rampen en tegenspoeden, illusies en teleurstellingen. De laatste grote oorlog, die de gedachten der mensen had gevangen, die uit de zeventiger jaren tussen Duitsland en Frankrijk, was in het geheugen weggezonken. De verbeeldingskracht der volkeren werd sindsdien door andere feiten beziggehouden dan door de eeuwenoude verhalen van strijd, overwinning en nederlaag; zelfs de gebeurtenissen in Transvaal, hoe sterk zij ook sommige verwante volkeren aangrepen, wekten slechts flauwe rimpelingen in den groten vijver der wereldopinie.

Het tijdperk van den stagen ononderbroken opgang naar de hoogten van welvaart en beschaving scheen aangebroken. De organisatie der socialistische arbeiders was de wildheid harer eerste jaren ontgroeid. De arbeidersbeweging had aan substantie gewonnen, sinds zij de avontuurlijke elementen afstootte; geleid door constructiever denkbeelden van parlementairen arbeid en straffe organisatie, voerde zij den strijd voor haar idealen op rustiger wegen.

De stad aan Y en Amstel had van den maatschappelijken opgang van de twintigste eeuw in ruime mate haar deel gekregen. Was het vroeger een onafgebroken stroom handelswaren, die uit de nimmer drogende bron van overzee naar de Westerse landen vloeide en overal als een vruchtbaar spoor zijn goudslib had