Twaalf burgemeesters, 500 jaar Amsterdam (met Fred. Thomas)

220 WILLEM DANIËL CRAMER

initiatief, om in den toestand verandering te brengen, was echter de tijd niet rijp. Als Amsterdam zich in die dagen al zorgen maakte of naar vernieuwing streefde, dan zeker niet over de vraag, of zijn bestuur wel waardig was behuisd. Toen Cramer de mogelijkheid opperde, dat weer de burgerij met opgeheven hoofd het eigen huis zou betreden, zag men hem verwonderd aan. Wist men daar dan nog den weg ?

De herleving van handel en scheepvaart mocht inderdaad van meer belang worden geacht. Daarmee was het na 1813 niet voorspoedig gegaan. Het scheen of haar oude handelsvaardigheid de koopstad had verlaten. Vergeefs trachtte men de vroegere plaats te herwinnen, opnieuw de stapelmarkt te worden van veelgezochte producten. De omstandigheden hadden zich gewijzigd, niet het minst door de stoomvaart, welke geheel nieuwe mogelijkheden schiep en de oude positie van Amsterdam goeddeels overbodig maakte. Men paste zich aan naar best vermogen, rusteloos strevend om te heroveren en te behouden wat verloren ging aan invloed op den wereldhandel. De oprichting der Nederlandse Handelmaatschappij, een initiatief des Konings, droeg daartoe krachtig bij. De invoering van het cultuurstelsel, met als gevolg een grote toevoer van Indische producten naar Amsterdam, die onder meerdere het aanzien gaven aan de, later door Multatuli zo scherp gehekelde ,,Koffieveilingen van de Handelsmaatschappij", leidde tenslotte tot opleving. En zo kon zich nog eenmaal de geschiedenis herhalen, dat de hoge politiek van den Staat door den Amsterdamsen handel werd gefinancierd. Het was de Handelmaatschappij, die aan de grote winsten, welke zij in deze jaren maakte, de Regering ruime credieten verstrekte ter dekking van de kosten, welke de afwikkeling van het Belgisch conflict vroeg. Dit vergrootte de onafhankelijkheid der Maatschappij, waarvan zij in 1839, uiteindelijk ook uit overwegingen van zelfbehoud, gebruik maakte door het crediet op te zeggen. Voor de Regering betekende dit de genadeslag.