Twaalf burgemeesters, 500 jaar Amsterdam (met Fred. Thomas)

IOO WILLEM BACKER

in twee kort opeenvolgende periodes een monumentaal uitbreidingsplan verwezenlijkt, waarin de grote, concentrische grachten de meesterlijke opzet vormden. En langs deze grachten verrezen de koopmanshuizen, naast en over elkander, de smalle gevels, sierlijk oprijzend, gedekt met kuiven en krullen, de bredere panden door lijsten en frontons bekroond. Kleine paleizen waren het, vol gratie en schier vorstelijke zwier, beheerst door eenvoud, de sterke kracht van een jong, onbedorven geslacht.

Van Campen, de Keyser, Vingboons bouwden voor de eeuwen. En niet aan de grote grachten alleen, maar ook in de oude kern, waar geleidelijk het zestiende eeuwse stadsbeeld wijken moest voor de rusteloze bouwdrift van de gouden eeuw. Nieuwe kerken verhieven zich en in de torens zongen carillons, honderd en meer klokken, getuigend rusteloos van Amstels burgertrots en rijkdom. Voor het brede havenfront spoelde het Y, het machtige Amsterdamse water; een beeld zonder weerga van aan- en afvarende schepen, de zeilen gebold, vlaggen en wimpels gestrekt in den wind, de golven brekend en bruisend langs forsen boeg. Achter hun ankers de Indiëvaarders, hoog de masten, stengen en raas, de zeilen geklaard om te hijsen op eerste bevel. Groots en wijds, vol ruimte en leven was het Y dier dagen. Het water vol bedrijf, vertier op kaden en loswal, waar windassen rammelden, de blokken der kranen piepten, waar zich koopmansgoederen stapelden, afkomstig uit heel de wereld. En in de schemerige pakhuizen snoof men den sterken geur van kruiden en specerijen, het goud dier dagen, dat hier ter markt werd gebracht. En telkens weer stiet het zeevolk der machtigste koopstad van Europa de sloepen af, wraggelend aan den steiger, om scheep te gaan naar onbekende kusten.

Nog voer men de oude wegen, ter Oostlandvaart en hogerop de Noordkaap om tot Archangel. Gemiddeld vijfhonderd schepen met graan kwamen jaarlijks door de Sont met bestemming