Joodse traditie als permanent leren

293.

the words of Thy people to the house of Israel, so that we with our offspring and the offspring of Thy people the house of Israel may all know Thy name and study Thy Torah". Note especially the formulaic conclusion: "Blessed art Thou, O Lord, who teaches Torah to Thy

people Israel". (TB Ber. lib; cf. Daily Prayer Book (ed. P.Birnbaum), p. 13)' (Kirschenbaum, 1972, p. 22).

7 'The Study and Practice of the Torah' (Jacobs, 1965, ch. 9, p. 93). Zie ook Isaacs (1928) en Heschel (1959, ch. 15, p. 237).

8 Daar mijn studie noch een theologische, noch een rabbijnse uiteenzetting is, kan ik hier niet ingaan op de halakhische formuleringen in de rabbijnse literatuur, die een inzicht geven in het verkeer tussen de joodse gemeenschappen en de niet-joodse omgevingen (de Islamitische en Christelijke gastlanden) waarin het middel wél tot doel verheven was. Zie hiervoor bijvoorbeeld: Guttmann (1927); 'The Chosen People Idea and the Attitude of Judaism Towards Other Faiths' in Jacobs ( 1965, ch. 12); 'Gentile s and Semi-proselytes' in Lieberman (1965); Bloch (1922); Alon (1977); Katz (i960, 1969 en 1971). Hebreeuws:

Yad, hilkhot melakhim 8:11.

Themanummer van Heigot (1978, Jerusalem): 'Bein Jisrael le-Amim', de artikelen van J. Levinger, J. Rosenthal, M. B. Lerner. 'Sovlânut datiet etc. ' in Rosenthal (1967).

9 TB Shab. 119b. 'Jerusalem wurde nur deshalb zerstört, weil man da die Schulkinder ((vom Unterrichte)) abhielt. (....). Die Welt wird nur durch den Hauch der Schulkinder erhalten. (....). Man halte

die Schulkinder nicht ((vom Unterrichte)) zurück, selbst nicht zum Bau des Heiligtums. (....). Es ist mir von meinen Vorfahren, manche lesen: von deinen Vorfahren, überliefert, das jede Stadt, in der keine Schulkinder vorhanden sind, zerstört wird; Rabina liest: vernichtet wird¹. (TB Shab. 119b, vertaling Goldschmidt 1930-1936).

10 TB Pe'ah 1:1. Zie ook TB Shab. 127a en TB Kid. 39b en ARN¹ 40.

11 Yad, hilkhot talmud torah_: 3:3. Zie ook TB Kid. 40b en Sif. Deut. Ekeb 41. Vgl. ook deel 1, par. 3.7, noot 71.

12 Yad, idem.

13 Idem, 1:10.

14 Bij wie is God? Bij degeen die leert. Vgl. noot 5.

15 Gen. R. i, 1, p. 2. Zie ook Abrahams, Urbach (1975, ch. 9, pp. 198-202) en Tanh. en Yal. op Gen. 1:1.