Joodse traditie als permanent leren

265.

IV INDIVIDUEEL LEREN ALS DAGELIJKSE GEWOONTE

Het PL-model bevat vier open plekken, die ik in deze studie drie maal opgevuld heb met concluderende stellingen: hoofdstuk I. 3. bevat 16 van zulke stellingen, hoofdstuk II. 3 bevat er 12 en hoofdstuk III. 5 bevat er 15. Met dit hoofdstuk, de vierde open plek, wil ik deze studie afronden en nog enige kanttekeningen plaatsen bij en accenten leggen op de door mij ontwikkelde gedachten over PL.

a. (Permanent) leren: traditioneel én persoonlijk en sociaal.

In de beschouwingen die de bovengenoemde 43 stellingen begeleiden probeer ik ze communicatief gezag te verlenen. Hoewel zowel de beschouwingen als de stellingen een persoonlijk karakter dragen omdat ik er mijn eigen kijk op zowel de joodse traditie als PL duidelijk in laat doorklinken, betekent dit niet dat ik meen dat het hier opgeschrevene alleen voor mijzelf relevant is. Ik meen dat ook anderen er wat aan kunnen hebben en met name geldt dat ook voor die gedeelten die hoewel ze een duidelijk Torah-karakter hebben, ook voor bijvoorbeeld pedagogen, psychologen en onderwijskundigen van belang kunnen zijn. Voorwaarde daarvoor is dan wel dat die 'anderen' met mij de overtuiging delen dat elk overgeleverd, van anderen afkomstig weten - of dit nu 'Torah' heet of 'cultuur' of 'kennis' - door de individuele leerling alleen maar hermeneutisch en heuristisch gebruikt kan worden wil hij het überhaupt in zijn eigen leven kunnen toepassen en integreren. Er bestaat geen door anderen (overgeleverd, pasklaar weten. Alleen de individuele leerling zelf is in staat door anderen (over)geleverd weten voor zichzelf pasklaar te maken door met dit weten om te gaan in zijn eigen situatie (leefwereld) en in de ontmoeting met anderen. Deze opvatting is te vergelijken met bijvoorbeeld het begrip 'personal knowledge' van de scheikundige en wetenschapsfilosoof Michael Polanyi en is in de joodse traditie ook aanwezig. Polanyi schrijft:

'The kind of knowledge which I am vindicating here, and which I call personal knowledge, casts aside these absurdities of the current scientific approach and reconciles the process of knowing with the acts of addressing another person. In doing so, it establishes a continuous