Joodse traditie als permanent leren

255.

in gesprek te komen en via de leraar met de Torah. Niet de leraar

'objectiveert' de Torah, maar het leren van de leerling doet dat.

De Torah aanvaarden is niet het einde, maar juist het begin van het

gesprek tussen leraar en leerling:

'Im Funken, der vom Lehrenden zum

Lernenden überspringt, erneut sich

funkenhaft das Feuer, das den Berg

der Offenbarung "bis an das Herz des

Himmels hob" (Deut. 4:11)' ³⁹

De Torah aanvaarden betekent de dialoog met haar aangaan, hetgeen

zowel kan betekenen de kracht uit haar putten 'om in haar te werken'

40

als 'om tegen haar in verzet te komen'. Alleen de leerling die de Torah niet wenst te bestuderen, bewijst daarmee haar niet te willen aanvaarden en het persoonlijke gesprek met de leraar niet te willen voeren.

Belangrijker dan de concrete uitwerking van de relatie tussen leraar en leerling in de vorm van onderwijsstrategieën en didactische regels is de relatie zelf, de manier waarop leraar en leerling met elkaar omgaan en van en met elkaar leren. Dit neemt niet weg dat er geen formeel onderwijs (school) mogelijk is zonder bovengenoemde concretiseringen, waarbij echter aangetekend dient te worden, dat niet de concretiseringen, niet de school en niet het onderwijzen, maar het leren van de leerlingen in relatie tot hun leraar voorop staat. Het zal niemand, die op de hoogte is van het op studie gebaseerde praktische karakter van de Torah en ik denk dan met name aan de halakhah, verbazen dat het van oudsher niet aan concretiseringen ontbroken heeft die in het praktische onderwijsgeven gebruikt konden worden. In het algemeen kan gezegd worden dat het Torah-onderwijs altijd (door de eeuwen heen) twee uitgangspunten gehad heeft:

(1) het conserveren van de traditie,

(2) het vernieuwen ervan.

Bij het ontbreken van één van beide faalde het onderwijs. Bij het ontbreken van (l) brak de continuïteit van de traditie en bij het ontbreken van (2) fossiliseerde de Torah. Beide uitgangspunten hebben naar mijn mening vandaag nog dezelfde geldigheid als in het verleden en daarom kunnen wij volgens mij vandaag nog steeds leren van de