Joodse traditie als permanent leren

230.

III.3.1 Evaluatie en permanent leren

In deze en de volgende paragraaf wordt 'evaluatie' beperkt tot op individuele leerlingen (lerenden) gerichte 'informatieve' evaluatie van hun vorderingen binnen PL. De tweede beperking is, dat het gaat over PL in de joodse traditie. In deze paragrafen (en in deze studie) wordt niet gesproken over evaluatie van PL als systeem. Vooropgesteld wordt dat het doel 'een gaaf mens worden' een permanent leerproces vooronderstelt, zodat gesteld kan worden dat als een mens ooit gaaf wil worden, hij in ieder geval permanent zal moeten leren. In deze paragraaf wordt allereerst teruggekomen op de uiteenzetting over evaluatie die in deel 1 (paragraaf 3. 7) gegeven is. Aangetoond wordt dat met name de functionele evaluatievraag 'Voert het middel tot het doel? ¹ weinig zinvol is als het middel 'het permanente leren' en het doel 'de gaafheid van de leerling' is. Vervolgens wordt nog eens in herinnering gebracht dat tussentijdse leerdoelen volstrekt niet ook tussenliggende leerdoelen hoeven te zijn op weg naar het einddoel van de 'gaafheid' en dat er in het algemeen voor de leerling meer dan één leerweg is die tot gaafheid kan leiden. Tenslotte wordt het probleem van de evaluatie van een dispositie, in dit geval 'weten', gerelateerd aan de begrippen 'gaaf mens', 'geleerde' en 'daad' zoals de joodse traditie die kent en ook aan het leren 'li-Shema'. Aangetoond wordt dat de middel-doel analyse met betrekking tot de evaluatie van het permanente leren niet adekwaat is als het om de joodse traditie en de evaluatie van PL daarin gaat. Tussen het middel (permanent leren) en het doel (gaafheid) staat namelijk nog het leren 'li-Shema' en het is precies in dit laatste leren, dat het onderscheid tussen middel en doel, tussen PL en gaafheid, opgeheven wordt. Daar ik deze paragraaf met de samenvatting begonnen ben, wordt het nu tijd om de eigenlijke paragraaf te beginnen.

Bij evaluatie van een (onderwijs) leerproces, waarbij doelen en middelen duidelijk te onderscheiden zijn, horen - zoals ik eerder uiteengezet heb in deel 1, paragraaf 3. 7 - twee vragen gesteld te worden:

(1) de functionele vraag: voert het middel tot het doel?

(2) de principiële vraag: zijn middel en doel moreel te rechtvaardigen?

Bij het leerproces, dat de joodse traditie is, is het middel 'het per