Joodse traditie als permanent leren

134.

these considerations?'

Terug naar het thema van deze paragraaf. Tegenover pessimistische

uitspraken over de menselijke natuur, zoals

'Toen zag de Eeuwige, dat groot was de boosheid

van de mens op de aarde en al het gedichtsei

(yezer) van de gedachten van zijn hart slechts 77

boos was de hele dag' ,

'. . . het gedichtsei (yezer) van het hart van

• 78

de mens is slecht van zijn jeugd af ... '

staat het optimisme dat zelfs de slechte drijfveer ten goede aangewend kan worden. Dit laatste moet geleerd worden en kan ook geleerd worden (optimisme): van jongs af aan is de slechte drijfveer aanwezig.

'Some are of the opinion that it appears in

79

youth, i. e. before puberty , some that it 80

appears at birth , others that it appears simultaneously with conception***

83

en de slechte drijfveer wordt dagelijks vernieuwd (pessimisme).

De goede drijfveer ontstaat, volgens de joodse traditie, tijdens de

puberteit als het verstand tot rijping komt en in staat is goed van

84

slecht te onderscheiden.

Van het hier geformuleerde wil ik twee konsekwent ies formuleren: een pedagogische (l) en een antropologische (2).

- (l) Het leren op jonge leeftijd is vooral op de wenselijk geachte

gewoontevorming gericht, terwijl met de rijping van het verstand

de gewoontes bewust gemaakt kunnen worden en kritisch geanalyseerd

85

en gewogen. Hillels woorden 'En zo niet nu, wanneer dan? ' verklaart Maimonides aldus:

'If I will not acquire virtues now, in the period of youth, when shall I acquire them - in the period of old age? - no, for it is difficult to turn aside from dispositions at that time because traits and attributes have become firm and permanent, whether virtues or vices. And the sage said: "Train a child

in the path he should follow; even when he is

86 87

old he will not turn aside from it" '