Een schaap vangen

zeggen van niet, maar doen het toch wel. Alleen, ze hanteren daarbij een heel specifieke vorm: ze vertellen over (bepaalde, geselecteerde) oorlogservaringen met een pedagogisch doel, namelijk om hun kinderen voor te bereiden op mogelijk gevaarlijke situaties in de toekomst. Ze zeggen: ik heb dit en dit meegemaakt, in die en die situatie, toen heb ik zo gehandeld, daardoor ben ik eruit gekomen, met andere woorden: dat is wat je moet doen als je je uit een penibele situatie wilt werken.

Ik heb daar talloze voorbeelden van. Zo zei mijn vader ooit tegen een van mijn zusjes dat zij, zodra de oorlog uitbreekt, moet zorgen dat ze een leren jas heeft, zo’n zware leren motorjas. Waarom? In een zware, leren motorjas ben je niet zo kwetsbaar voor kogels, je kunt erin slapen, hij beschermt je tegen de kou, je kunt er dingen in verstoppen, als het nodig is kun je hem verhandelen, enzovoort.

Waarom moest mijn zusje dat weten?

Een ander voorbeeld. We kregen de vraag voorgelegd: wat doe je als je geen eten hebt en geen schoenen? Antwoord: je gaat eerst op zoek naar schoenen. Als je eenmaal schoenen hebt, kun je alle andere dingen verzorgen. Eten is niet zo belangrijk.

Voorbeeld drie. Mijn vader heeft tegen mij gezegd: ik ben gepakt, maar op een gegeven moment gewoon de gevangenis uit gelopen. De onderliggende boodschap van deze mededeling was: als je ooit in de gevangenis terechtkomt, ga er dan niet van uit dat er geen mogelijkheden zijn eruit te komen, ze kunnen zelfs heel simpel zijn.

Een variatie is dat ouders zeggen: ik ben gepakt, ik heb dat en dat verhaal opgehangen en ben met gotspe eruit gekomen. Met andere woorden: wees niet bang om brutaal te zijn of zo af en toe te bluffen als dat nodig is.

Ouders condenseren hun oorlogservaringen tot goede raad: zorg dat je altijd geld bij je hebt om te kunnen vluch-